So'nggi uch yil davomida Sudan urushidagi vahshiyliklar va gumanitar inqiroz haqida xabarlar kelib turgan edi. Endi esa sun'iy yo'ldosh tasvirlari mamlakat qishloq xo'jaligi va sanoatiga yetkazilgan zarar ko'lamini ochib berdi.
Al Jazeera raqamli tergovi Sentinel-2 sun'iy yo'ldosh tasvirlari va NDVI indeksi yordamida urushning Sudanning eng yirik sug'oriladigan dehqonchilik loyihalariga ta'sirini aniqladi. Markaziy Gezira, Sennar va Xartum shtatlaridagi bu hududlar mamlakatning "non savati" hisoblanadi.
Tasvirlar shuni ko'rsatadiki, bir vaqtlar yam-yashil geometrik panjaralar bilan qoplangan qishloq xo'jaligi yuragi endi chang bosgan jigarrang cho'lga aylangan. Sudan 2023-yil 15-aprelda Tez yordam kuchlari (RSF) va Sudan qurolli kuchlari (SAF) o'rtasidagi hokimiyat kurashi tufayli fuqarolar urushiga botgan edi.
Urush dastlab poytaxt Xartumda boshlanib, keyin boshqa hududlarga tarqaldi. RSF 2023-yil oxirida Gezira, Sennar va Xartum shtatlarini egallab, qishloq xo'jaligi markaziga katta zarar yetkazdi. Abu Quta shahrida RSF jangchilari bozorlar, politsiya va qishloq xo'jaligi bankini talon-taroj qilgan. Bunga javoban fermerlar o'z sug'orish kanallarini suv bosib, dalalarni botqoqqa aylantirgan.
Ma'lumotlar shuni ko'rsatadiki, 2024-yilda RSF nazorati ostida qishloq xo'jaligi halokatli darajada qulagan, 2025-yilda SAF hududni qaytarib olgach, zaif tiklanish kuzatilgan. Gezira sxemasi 924 ming gektar maydonni egallab, mamlakat bug'doyining yarmini ishlab chiqargan. RSF Wad Madani shahrini egallagach, tizim parchalanib ketgan.
FAO ma'lumotlariga ko'ra, 2023-2024 mavsumida Gezira bug'doy ishlab chiqarishi 58 foizga kamaygan. RSF jangchilari sug'orish kanallarini burib, dalalarni suv bosgan va hatto o'rim-yig'im qoplarini ko'prik sifatida ishlatgan. O'g'it narxi 20 ming sudan funtidan 120 ming funtgacha ko'tarilgan, traktor ijarasi esa uch barobar oshgan.
Xuddi shunday vayronagarchilik Rahad va Suki sxemalarida ham qayd etilgan. RSF tomonidan joriy etilgan telekommunikatsiya blokadasi moliyaviy o'tkazmalarni falaj qilgan va 300 ta oshxonadan 200 tasi yopilgan. Harbiy nazorat va oziq-ovqat xavfsizligi o'rtasida to'g'ridan-to'g'ri bog'liqlik mavjud.
2025-yil martiga kelib, SAF Gezira va Sennarni nazorat qilgan. NDVI ma'lumotlari 2025-yil dekabrida ekinlar holatida sezilarli yaxshilanishni ko'rsatgan. IPC hisobotiga ko'ra, 25,6 million kishi o'tkir oziq-ovqat xavfsizligiga duch kelgan, 755 ming kishi ocharchilik holatida bo'lgan. 2025-yil oxiriga kelib, 3,4 million kishi inqiroz holatidan chiqqan.
Xartum shtati nazorat guruhi sifatida ishlatilgan. SAF Xartumni faqat 2025-yil may oyida to'liq nazoratga olgan va dekabr oyidagi tahlilga qadar sezilarli tiklanish kuzatilmagan. Bu fermerlarga kanallarni tiklash va hosil yig'ish uchun to'liq barqarorlik mavsumi kerakligini ko'rsatadi.
Urushning izlari dalalardan tashqariga ham chiqqan. Planet Labs yuqori aniqlikdagi tasvirlari sanoat infratuzilmasining keng vayron bo'lganini ko'rsatadi. Sanoat vaziri Mahasin Ali Yagubning so'zlariga ko'ra, Gezira shtatida 126 yirik sanoat korxonasi va 3131 kichik fabrika jiddiy zarar ko'rgan. Xartumning sanoat zonalari esa vayronalarda qolmoqda.
Source: www.aljazeera.com