Amnesty International inson huquqlari tashkilotining yillik hisobotiga ko‘ra, 2025-yilda dunyo bo‘ylab kamida 2707 kishi qatl etilgan. Bu ko‘rsatkich 2024-yilga nisbatan 78 foizga oshgan va tashkilot 1981-yildan beri qayd etgan eng yuqori raqamdir.

Qatllarning keskin o‘sishi, asosan, Erondagi ko‘payish bilan bog‘liq. Eron hukumati 2025-yilda kamida 2159 kishini qatl etgan, bu global qatllarning taxminan 80 foizini tashkil qiladi. Amnesty ma’lumotlariga ko‘ra, Eron o‘lim jazosidan aholini qo‘rqitish va rejimga qarshi chiqqanlarni jazolash vositasi sifatida foydalanmoqda.

Saudiya Arabistonida ham qatllar soni sezilarli oshgan – kamida 356 kishi, asosan giyohvand moddalar bilan bog‘liq jinoyatlar uchun qatl etilgan. AQShda esa 2009-yildan beri eng yuqori ko‘rsatkich qayd etilgan – 47 kishi qatl qilingan, shundan yarmi Florida shtatida.

Hisobot Xitoyni o‘z ichiga olmaydi, chunki Xitoy hukumati ma’lumotlarni oshkor qilmaydi. Amnesty Xitoyda minglab qatllar amalga oshirilgan deb hisoblaydi.

Shuningdek, Shimoliy Koreya va Vyetnamda qatllar amalga oshirilgani tasdiqlangan, ammo ishonchli minimal raqamlarni aniqlash uchun yetarli ma’lumot yo‘q.

Amnesty qayd etishicha, o‘lim jazosidan voz kechish yo‘nalishida ijobiy o‘zgarishlar ham mavjud. 2025-yil oxiriga kelib, 113 davlat o‘lim jazosini butunlay bekor qilgan. Vyetnam bir qancha jinoyatlar uchun o‘lim jazosini bekor qilgan, Gambiya, Liberiya va Nigeriya esa uni cheklash choralarini ko‘rgan.

Qirg‘iziston Konstitutsiyaviy sudi o‘lim jazosini qayta tiklash konstitutsiyaga zid deb topgan, Zimbabve esa barcha mavjud o‘lim hukmlarini yengillashtirgan.

BMT Inson huquqlari bo‘yicha Oliy komissari Volker Turk: “Faqat insonparvar va huquqlarga asoslangan sud tizimlari haqiqiy adolatni ta’minlay oladi. Jamiyatlarni himoya qilish yo‘li qatllar emas, balki kuchli institutlar va javobgarlikdir”, deb ta’kidlagan.

Source: www.dw.com