Xitoyning yangi yuqori texnologiyali politsiya tizimi har bir shaxsni kuzatish va uning “golografik profilini” yaratish imkoniyatiga ega. Bu haqda DW nashriga ma’lum qilgan xitoylik kiberxavfsizlik mutaxassisi NetAskari ma’lum qildi.
NetAskari tasodifan Zhangjiakou shahridagi jamoat xavfsizligi byurosining himoyalanmagan veb-dashboridagi “Jurnalistlar fayllari” yorlig‘iga kirganida, 2021-yilda Pekinda ishlagan deyarli barcha xorijiy jurnalistlarning shaxsiy ma’lumotlarini topgan. Tizimda ularning pasport fotosuratlari, telefon raqamlari, viza ma’lumotlari va tug‘ilgan sanalari mavjud edi.
Ushbu tizim “Golografik profillar” deb nomlanadi va u oddiy ko‘cha kameralaridan tortib, poyezd vagonlari va o‘rindiqlarigacha bo‘lgan barcha ma’lumotlarni birlashtiradi. Masalan, tizim bir shaxsning Pekin yoki Shanxaydan kelgan poyezdidagi aniq vagon va o‘rindiq raqamini qayd etadi, hatto chang‘i kurortlaridagi yuzni tanish kameralari orqali olingan suratlarni ham sinxronlashtiradi.
Tizim kundalik xatti-harakatlarni, masalan, benzin iste’moli, doimiy xarid qilish joylari va “ariza joylari”ga tashriflarini qayd etadi. Bu ma’lumotlar bir shaxsning jismoniy joylashuvi, iste’mol odatlari va raqamli izlarini birlashtirib, mukammal “yaxlit shaxsiy arxiv” yaratadi.
Xitoy hukumati ayniqsa “Besh ko‘z” mamlakatlari (AQSh, Buyuk Britaniya, Avstraliya, Yangi Zelandiya, Kanada) fuqarolariga katta e’tibor qaratadi. Tizimda ba’zi xorijiy jurnalistlarga “kuzatiladigan” maxsus teg beriladi va ular bir hududga kirgan zahoti politsiyaga avtomatik ogohlantirish yuboriladi.
NetAskari ta’kidlashicha, bu tizim an’anaviy kuzatuv usullarini butunlay eskirgan qiladi. Endi politsiyaga shaxsni kuzatish uchun bir nechta mashina yuborish shart emas – tizim mobil to‘lovlar, chipta xaridlari va ijtimoiy tarmoqlar orqali uning marshrutini oldindan biladi.
Tizim guruh tahlili va munosabatlar modellashtirish imkoniyatiga ega. U kamerada tez-tez birga tushgan shaxslar o‘rtasidagi aloqalarni avtomatik ravishda grafik ko‘rinishida chizadi. 2019-yilda Xitoyning Hisense kompaniyasi “ishdagi shaxslar uchun yaxlit munosabatlar modellari” patentini olgan, 2025-yilda esa Shanxay Putuo jamoat xavfsizligi byurosi “Yaxlit shaxsiy arxiv tizimi” uchun 200 ming dollarlik shartnoma imzolagan.
G‘arb demokratiyalarida kuzatuv texnologiyalari suiiste’moli bo‘yicha bahslar mavjud bo‘lsa-da, NetAskari Xitoyda bunday munozaralar umuman yo‘qligini ta’kidlaydi: “Politsiya va Davlat xavfsizlik vazirligi nisbatan kam nazorat bilan xohlagan narsani qiladi.”
Source: www.dw.com