Istanbulda faoliyat yurituvchi Heinrich Böll jamg‘armasining 18 yillik loyiha koordinatori Yonca Verdioglu Sik o‘tgan chorshanba oqshomida politsiya tomonidan uyidan olib ketilib, siyosiy va harbiy josuslikda gumondor sifatida so‘roq qilindi. Bu haqda uning advokati va keyin e’lon qilingan so‘roq bayonnomalari ma’lum qildi. Germaniyada tug‘ilib o‘sgan xodim so‘roqdan so‘ng qo‘yib yuborilgan, biroq unga mamlakatdan chiqish taqiqi qo‘yilgani aytilmoqda. Voqea Turkiya rejimining jurnalistlar, muxolifat arboblari, huquq himoyachilari va xorijiy tashkilotlarga qarshi “josuslik” ayblovlarini qo‘llash amaliyotiga yana e’tiborni qaratdi; ishning nozik jihati shundaki, Sik muxolifatchi jurnalist va Turkiya Ishchilar partiyasi (TIP) deputati Ahmet Sikning turmush o‘rtog‘i.
Asosiy faktlar: So‘roq bayonnomalariga ko‘ra, prokuratura josuslik haqida emas, ko‘proq Heinrich Böll jamg‘armasining faoliyati va Sikning bank hisobiga o‘tkazilgan mablag‘lar bilan qiziqqan. Tanqidchilar hibsni deputatlik immunitetiga ega Ahmet Sikga uning turmush o‘rtog‘i orqali bosim o‘tkazish urinishi, deb baholamoqda. Jamg‘arma demokratiya, ayollar, ozchiliklar va LGBTQ+ huquqlari bo‘yicha loyihalarni qo‘llab-quvvatlaydi.
Bu ish Turkiya rejimining xorijiy mablag‘ bilan ishlaydigan fuqarolik jamiyati va mustaqil jurnalistikaga munosabati haqidagi uzoq yillik bahsni yangiladi. 2016-yildagi davlat to‘ntarishiga urinishdan so‘ng Turkiyada josuslik ayblovlari jurnalistlar, muxolifatchi siyosatchilar, huquq himoyachilari, xorijiy elchixonalarning mahalliy xodimlari, xalqaro nodavlat tashkilotlar va fondlar xodimlariga qarshi keng qo‘llanila boshlandi. Bunday ayblovlar ko‘pincha oqlov yoki boshqa moddalar bo‘yicha hukm bilan tugaydi, ammo ba’zan yillar o‘tib; tergovning o‘zi uzoq muddatli hibs, obro‘ga zarar, kasbiy yo‘qotish va ijtimoiy izolyatsiyaga olib kelishi mumkin. Germaniyaning “Yashillar” partiyasiga yaqin Heinrich Böll jamg‘armasi ham Turkiyadagi faoliyati rasmiylar diqqatiga tushgan xorijiy tashkilotlardan biridir.
Voqea avvalgi diplomatik mojarolarni ham eslatadi. 2015-yilda “Cumhuriyet” gazetasi jurnalistlari Can Dundar va Erdem Gul Turkiya Suriya hukumatiga qarshi jangarilarga qurol yetkazmoqchi bo‘lgani haqida yozgani uchun josuslikda ayblangan edi; Dundar hozir Berlinda surgunda yashaydi. 2017-yilda Erdog‘an “Die Welt” muxbiri Deniz Yücelni “nemis agenti” deb atab, Berlin va Anqara o‘rtasida jiddiy diplomatik inqirozga sabab bo‘ldi. Josuslik ayblovlari AQSh diplomatik vakolatxonasining mahalliy xodimlari, Germaniya elchixonasida ishlagan advokat, amerikalik pastor Andrew Brunson va uning rafiqasi, filantrop va huquq himoyachisi Osman Kavala, so‘nggi paytlarda esa sobiq Istanbul meri Ekrem Imamog‘lu va bir qator jurnalistlarga ham qo‘yilgan. Tanqidchilarning fikricha, bunday ishlar tanqidiy reportaj va fuqarolik faolligini qo‘rqitish maqsadida qo‘llanmoqda.
Sikning qo‘yib yuborilishi bahs-munozarani tugatmadi. Uning advokati va tanqidchilar josuslik ayblovi hamda chiqish taqiqi bo‘yicha aniq izoh talab qilmoqda, jamg‘arma hamkorlari esa ish xorijiy mablag‘ bilan ishlaydigan fuqarolik tashabbuslariga kengroq bosimga aylanishini kuzatmoqda. Ahmet Sik yozma bayonotida davlatning qonuni tortib olinsa, qolgan narsa “endilikda davlat emas, balki to‘da” deb atalishini aytdi. Prokuratura rasmiy ayblovni tasdiqlaydimi, Berlin masalani Anqara bilan ko‘taradimi va jamg‘armaning boshqa xodimlari ham shunday tekshiruvga tushadimi — keyingi qadamlar Turkiya rejimi bilan G‘arb hamkorlari o‘rtasidagi ziddiyat qanchalik chuqurlashishini belgilaydi.
Source: www.dw.com