Birlashgan Millatlar Tashkilotining iqlim bo‘yicha agentligi, El-Nino ob-havo shaklining paydo bo‘lishi sababli kelgusi haftalar va oylarda ekstremal ob-havo xavfi ortishi haqida ogohlantirdi.
Jahon Meteorologiya Tashkiloti (JMT) seshanba kuni e’lon qilgan bayonotda, iyun-avgust oylari oralig‘ida El-Nino hodisasi yuz berish ehtimoli 80 foiz, noyabrgacha esa 90 foizga yetishi aytilgan. El-Nino odatda Tinch okeanining markaziy va sharqiy qismida dengiz yuzasi haroratining g‘ayritabiiy darajada iliq bo‘lishi bilan tavsiflanadi.
BMT Bosh kotibi Antonio Guterrish video murojaatida “Fan aniq: El-Nino kelgusi oylarda 90 foiz ehtimol bilan bizning ostonamizga kelmoqda. Dunyo buni shoshilinch iqlim ogohlantirishi sifatida qabul qilishi kerak”, dedi.
El-Nino tabiiy hodisa bo‘lib, har 2-7 yilda sodir bo‘ladi va 9-12 oy davom etadi. U shamol, bosim va yog‘ingarchilik shakllarida global o‘zgarishlarga olib keladi.
JMT ma’lumotlariga ko‘ra, El-Nino Janubiy Amerika va AQShning janubiy qismlari, Afrika shoxi va Markaziy Osiyoda yog‘ingarchilikni oshirishi mumkin. Avstraliya, Markaziy Amerika, Indoneziya va Janubiy Osiyoning ayrim hududlarida qurg‘oqchilikka, Tinch okeanining markaziy va sharqiy qismida esa dovullarning kuchayishiga sabab bo‘lishi mumkin.
JMT bu yilgi El-Nino hodisasi “hech bo‘lmaganda o‘rtacha, ehtimol kuchli” bo‘lishini bashorat qilmoqda. Guterrishning so‘zlariga ko‘ra, “ta’sirlar yanada kuchliroq, uzoqroq va chegaralarni kesib o‘tib, halokatli tezlikda tarqaladi”.
Imperial Kolleji London va Jahon Ob-havo Atributsiyasi tarmog‘i tadqiqotchilari bu tendensiya bu yil ayniqsa kuchli o‘rmon yong‘inlariga sabab bo‘lishi mumkinligini ta’kidlamoqda. Yevropa Ittifoqi esa Kipr, Gretsiya, Italiya, Fransiya, Ispaniya va Portugaliyani o‘z ichiga olgan yuqori xavfli hududlarga rekord darajadagi o‘t o‘chiruvchilar va samolyotlarni joylashtirishni rejalashtirmoqda.
JMT Bosh kotibi Selest Saulo so‘nggi El-Nino (2023-2024) kuchli bo‘lib, 2024 yilni rekord darajada issiq qilganini eslatdi. U haddan tashqari issiqlik bilan bog‘liq xavflar orasida chivin va shomil kabi vektorlar orqali yuqadigan kasalliklarning keng tarqalishi, oziq-ovqat va suv ta’minotining kamayishi borligini aytdi.
El-Nino oziq-ovqat narxlariga ham ta’sir qilishi mumkin. Dunyodagi eng yirik kakao qayta ishlovchilaridan biri Barry Callebaut kompaniyasining bosh direktori Xayn Shumaxer, Ekvador va G‘arbiy Afrikadagi yetishtirish hududlarida (global ishlab chiqarishning 60 foizi) hosilning kamayishi mumkinligi haqida ogohlantirdi.
Guterrish iqlim tendensiyasi qazib olinadigan yoqilg‘idan qayta tiklanadigan energiyaga o‘tish zarurligini eslatishini ta’kidladi: “El-Nino sharoiti isib borayotgan dunyo oloviga yoqilg‘i quyadi”.
Iste’molchilar uchun esa, AQSh-Isroilning Eronga qarshi urushi tufayli inflyatsiya sharoitida, El-Nino oziq-ovqat narxlarini yanada oshirishi mumkin.
Source: www.aljazeera.com