AQSh va Isroilning Eron bilan urushi Fors ko'rfazi hamkorlik kengashi (GCC) davlatlari — Bahrayn, Quvayt, Ummon, Qatar, Saudiya Arabistoni va Birlashgan Arab Amirliklari (BAA) uchun bevosita harbiy tahdiddan ancha kengroq oqibatlarga olib keldi.
28 fevral kuni AQSh va Isroil Eronga qo'shma zarbalar berganidan beri, nominal sulhga qaramasdan, GCC davlatlari murakkab muvozanatni saqlashga majbur bo'ldi. Minglab ballistik raketalar va dronlar mintaqadagi asosiy infratuzilmani nishonga oldi, Eron va AQSh tomonidan o'rnatilgan Hormuz bo'g'izi blokadasi savdo va iqtisodiy barqarorlikka jiddiy ta'sir ko'rsatdi.
So'nggi yillarda Fors ko'rfazi davlatlari, xususan Saudiya Arabistoni, iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish va neftga qaramlikni kamaytirishga qaratilgan keng ko'lamli islohotlarni amalga oshirdi. Turizm, aviatsiya, logistika va sun'iy intellekt milliy rivojlanish strategiyalarining asosiy ustunlariga aylandi. Biroq, Yevropa tashqi aloqalar kengashining tahlilchisi Sinsiya Byankoning so'zlariga ko'ra, Eron urushi ularning xavfsizlik va siyosat haqidagi qarashlarida tub o'zgarishga sabab bo'ldi.
Mart oyida Dubay xalqaro aeroporti Eron tomonidan uchirilgan dronlar bilan nishonga olindi va Yaqin Sharqqa 30 mingdan ortiq reys bekor qilindi. Bir qancha aviakompaniyalar hali ham qisqartirilgan jadval asosida ishlamoqda. Hormuz bo'g'izi blokadasi tufayli samolyot yoqilg'isi narxi bir yil ichida deyarli ikki baravar oshdi. Berlinlik Middle East Minds tahlil markazi mutaxassisi Paulina Raabening fikricha, Fors ko'rfazining xavfsiz boshpana sifatidagi obro'si qisqa va o'rta muddatli istiqbolda shubha ostiga olindi.
Moody's moliyaviy tahlil firmasi 2026 yilning ikkinchi choragida Dubayda mehmonxonalarning bandlik darajasi 80 foizdan 10 foizga tushishini prognoz qildi. Aprel oyida Jahon banki GCC uchun iqtisodiy o'sish prognozini 4,4 foizdan 1,3 foizga tushirdi. Eron, shuningdek, mehmonxonalar va AQSh harbiy bazalarini nishonga oldi. QatarEnergy kompaniyasi Ras Laffan sanoat markazini ta'mirlash besh yilgacha vaqt olishini ma'lum qildi.
Eron va AQSh Hormuz bo'g'izi blokadasidan tinchlik muzokaralarida bosim vositasi sifatida foydalanishda davom etmoqda. Bahrayn, Quvayt va Qatardan neft va gaz eksporti to'xtatildi. Moody's Bahraynning prognozini "barqaror" dan "salbiy" ga tushirdi. Biroq, Ummon, Saudiya Arabistoni va BAA aylanma infratuzilmaga ega bo'lgani uchun iqtisodiy ko'rsatkichlari nisbatan yaxshiroq.
Tahlilchilarning fikricha, urush tugaganidan keyin ham yuqori risk mukofotlari narxlarni oshirishda davom etadi. Raabening so'zlariga ko'ra, moliyaviy sektor eng tez tiklanishi mumkin. Biroq, Fors ko'rfazi davlatlari o'z xavfsizliklari uchun mas'uliyatni o'z zimmalariga olishlari kerakligini anglab yetdi.
May oyida BAA Fransiya bilan, Qatar esa Kanada bilan mudofaa shartnomalari imzoladi. Isroil birinchi marta BAAga Iron Dome havo mudofaa tizimini va operativ xodimlarni yubordi. BAA Eron bilan diplomatik aloqalarni butunlay uzishdan tiyildi va keskinlikni pasaytirish retorikasini qo'lladi.
Tahlilchilarning fikricha, Fors ko'rfazi davlatlari Eron bilan birga yashashni o'rganishi kerak bo'lgan "yangi normal" holat yuzaga kelmoqda. Sinsiya Byanko davlatlarning avtoritar yondashuvni kuchaytirishini bashorat qilmoqda. Amnesty International tashkiloti urush bilan bog'liq ravishda 1000 dan ortiq odam hibsga olingani haqida xabar berdi. Tahlilchilar bu repressiyalar urushdan keyin ham davom etishi mumkinligidan ogohlantirmoqda.
Source: www.dw.com