BMTning yangi hisobotiga ko‘ra, Afg‘onistonda xavfsizlik sohasidagi vaziyat keskin yomonlashgan. Fevraldan aprelgacha mamlakatda 3 687 xavfsizlik hodisasi qayd etilgan, bu o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 57,7 foizga ko‘p.
Ichki beqarorlikning o‘sishiga qaramay, Tolibon hukumat hududni samarali nazorat qilishda davom etmoqda va qurolli muxolifat guruhlari tomonidan hozircha jiddiy tahdidga uchramayapti.
Asosiy beqarorlashtiruvchi omillardan biri Tolibon va Pokiston o‘rtasidagi to‘g‘ridan-to‘g‘ri harbiy to‘qnashuvlar bo‘ldi. 26 yanvardan 31 martgacha bu voqealar natijasida 764 tinch aholi jabr ko‘rgan, ulardan 372 kishi halok bo‘lgan. Eng halokatli hodisa 16 mart kuni Pokistonning Kobuldagi “Omid” reabilitatsiya klinikasiga havo hujumi bo‘lib, unda kamida 269 kishi, asosan bemorlar, halok bo‘lgan.
Davom etayotgan transchegaraviy artilleriya o‘qlari va dron hujumlari 94 ming kishini majburiy ko‘chirilishiga olib keldi. Ichki qochqinlarning aksariyati ayollar va bolalardir.
2025 yil oktabrida Afg‘oniston-Pokiston chegarasining yopilishi natijasida logistika blokadasi yuzaga keldi va Pokiston koridori orqali o‘zaro savdo hajmi 90 foizdan ko‘proqqa qisqardi. Tovar oqimlarining Eron va Markaziy Osiyo orqali yo‘naltirilishi konteyner uchun 3 ming dollar qo‘shimcha xarajat keltirdi. Bu mart oyida inflyatsiyani 7,6 foizga, oziq-ovqat savatini esa 6,8 foizga oshirdi.
Vaziyatni BMTning gumanitar maqsadlar uchun olib kirayotgan naqd valyuta hajmining kamayishi yanada og‘irlashtirmoqda. 2026 yilning birinchi choragida bu ko‘rsatkich 80 million dollarni tashkil etdi, o‘tgan yilning shu davridagi 200 million dollarga nisbatan.
Shu fonda Markaziy Osiyo davlatlari Kobul bilan faol savdo qilishni boshladi. 10 mart kuni O‘zbekiston Afg‘oniston bilan imtiyozli savdo shartnomasini imzoladi, unda 14 turdagi tovarlar uchun bojxona to‘lovlari bekor qilindi. 28 mart kuni Namangan viloyati delegatsiyasi tashrifi chog‘ida 514 million dollarlik tijorat shartnomalari paketi imzolandi.
21 aprel kuni Toshkentda O‘zbekiston, Qirg‘iziston va Tolibon vakillari o‘rtasidagi uch tomonlama uchrashuv yakunida tomonlar mintaqaviy savdo va tranzit masalalari bo‘yicha qo‘shma ishchi guruh tuzishga kelishdilar.
Mamlakat ichida fuqarolik maydoni torayib, aholi huquqlari tizimli ravishda cheklanmoqda. Mart oyida qizlarning oltinchi sinfdan yuqori o‘qishini taqiqlashning besh yilligi nishonlandi. Natijada 2,6 millionga yaqin bola maktab tizimidan tashqarida qolgan.
Tolibon tomonidan chiqarilgan jinoyat-protsessual kodeksi to‘g‘risidagi farmon ayollarga nisbatan kamsitishni qonuniylashtirib, ularni mustaqil huquq sub’ektlari maqomidan mahrum qildi va xususiy erkak shaxslar tomonidan jismoniy jazo qo‘llashni qonuniylashtirdi.
BMT amnistiya va’dalariga qaramay, afg‘on milliy xavfsizlik kuchlarining sobiq xodimlariga nisbatan suddan tashqari qatllar, qiynoqlar va o‘zboshimchalik bilan hibsga olish holatlari davom etayotganini qayd etmoqda.
BMT hisob-kitoblariga ko‘ra, 2026 yilda Afg‘oniston aholisining 45 foizi, ya’ni 21,9 million kishi gumanitar yordamga muhtoj bo‘ladi. 1,7 milliard dollarlik xalqaro gumanitar reja 30 aprel holatiga ko‘ra atigi 14 foizga moliyalashtirilgan, 240,9 million dollar jalb qilingan.
BMT rahbariyati ishtirokchilarni Kobul bilan aloqa kanallarini saqlab qolishga chaqirib, Afg‘onistonning inson huquqlari bo‘yicha majburiyatlarini bajarishi sharti bilan xalqaro hamjamiyatga bosqichma-bosqich integratsiyalashuviga ko‘maklashishni taklif qilmoqda.
Source: podrobno.uz