Tanzaniyaning shimoliy qismidagi Monduli shahrida yashovchi 30 yoshli Nesirkar Loongidong‘i, to‘rt farzandning onasi, qurg‘oqchilik tufayli oilasining chorva mollarining ko‘pchiligini yo‘qotgan. Hozirda u qurg‘oqchilikka chidamli em-xashak o‘tlarini yetishtirib sotish orqali tirikchilik qilmoqda.
“Em-xashak ekishdan oldin ko‘p echkilarimni yo‘qotgan edim. Hozir boshqa qishloqlardan odamlar o‘t sotib olish uchun kelishadi va men bolalarimni boqish imkoniga egaman. Endi qurg‘oqchilikdan qo‘rqmayman”, deydi Loongidong‘i. Ushbu daromad bilan u uy qurgan va beshta echki sotib olgan.
Loongidong‘ining hikoyasi keng ko‘lamli o‘zgarishlarning bir qismidir. Shimoliy Tanzaniyada 430 ming kishilik Maasai jamoasidagi ayollar em-xashak ishlab chiqarishni iqlimga moslashish biznesiga aylantirmoqda. Bu ish Pastoral Ayollar Kengashi (PWC) tomonidan muvofiqlashtiriladi.
PWC 1997-yilda tashkil etilgan, 90 qishloqda 6500 a’zoga ega bo‘lib, yer huquqlari, iqtisodiy imkoniyatlar va qizlarning ta’limiga e’tibor qaratadi. Tashkilot uch tuman bo‘ylab 28 ming kvadrat kilometr maydonda 456 ming kishiga xizmat ko‘rsatadi.
Tanzaniya Chorvachilik va Baliqchilik Vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2021-yil sentabridan 2022-yil yanvarigacha bo‘lgan davrda uzoq davom etgan qurg‘oqchilik tufayli kamida 306 358 bosh chorva moli nobud bo‘lgan. Bunga javoban PWC sakkiz qishloqda 10 ta yirik urug‘lik bankini tashkil etdi.
Hozirda 75 gektar maydonda em-xashak yetishtirilmoqda, 2025-2026 yilgi mavsumda yana 37 gektar qo‘shilishi kutilmoqda. 250 ga yaqin ayol to‘g‘ridan-to‘g‘ri bu fermalarni boshqaradi, minglab chorvadorlar qurg‘oqchilik davrida ulardan foydalanadi.
2025-yilda bitta urug‘lik banki urug‘ sotishdan 6,6 million Tanzaniya shillingi (taxminan 2500 dollar) va 1111 dona pichan sotishdan daromad oldi. Bu ayollarning iqtisodiy rolni o‘zgartirdi.
Biroq, muammolar ham mavjud. Loongidong‘ining aytishicha, begona o‘tlar va to‘siqlarning buzilishi ekin maydonlariga zarar yetkazadi. Shuningdek, guruh ichida mas’uliyat va daromad taqsimoti bo‘yicha kelishmovchiliklar yuzaga keladi.
“Agar barcha ayollar bu imkoniyatdan foydalansa, bu loyihalar iqtisodiyotimizni ko‘tarishi mumkin”, deydi Naisho guruhi kotibi Nairiyamu Laizer. Hozirda 200 ga yaqin ayol loyihada bevosita ishtirok etmoqda, ko‘pchilik esa bilvosita foyda ko‘rmoqda.
Loongidong‘i uchun em-xashak yetishtirish endi faqat qiyin fasllardan omon qolish emas, balki yangi boshlanishdir. “Endi ayollar uylariga pul olib kelishadi va oilalar barqarorlashmoqda”, deydi u.
Source: www.aljazeera.com