2026 yilgi futbol bo‘yicha Jahon Chempionati nafaqat sport, balki iqtisodiyot va siyosatning murakkab chorrahasiga aylanmoqda. Turnir mezbonlari AQSh, Kanada va Meksika o‘rtasidagi savdo urushi, shuningdek, Eron bilan mojaro fonida o‘tkazilmoqda. AQSh prezidenti Donald Tramp turnirga katta e’tibor qaratgan va hatto 2020 yilgi saylovdagi mag‘lubiyati unga ushbu musobaqada qatnashish imkonini berganini hazil bilan aytgan.
FIFA prezidenti Janni Infantino ilgari jahon chempionatlari vaqtida sulh chaqiriqlari bilan chiqqan edi. Agar ushbu turnir keskinlikni pasaytirishga yordam bersa, bu energiya narxlari va jahon iqtisodiyotiga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Biroq, mutaxassislar bu borada shubha bilan qarashmoqda.
Turnir iqtisodiy modeli tubdan o‘zgargan. Oldingi musobaqalardan farqli o‘laroq, 2026 yilgi chempionat asosan AQSh futbol stadionlarida o‘tkazilmoqda, bu esa chiptalar narxining keskin oshishiga olib keldi. Dinamik narxlash tizimi joriy etilgan bo‘lib, talab oshgan sari narxlar ham ko‘tarilmoqda. Masalan, final o‘yini uchun chiptalar besh xonali dollarga baholanmoqda, oddiy guruh o‘yinlari uchun esa o‘rtacha 1000 dollar talab qilinmoqda.
FIFAning daromadi keskin oshishi kutilmoqda. Dastlabki prognozlarga ko‘ra, chipta va mehmondo‘stlik xizmatlaridan tushadigan daromad 3 milliard dollardan oshadi, ba’zi ekspertlar esa bu ko‘rsatkich 7 milliard dollarga yetishi mumkinligini taxmin qilmoqda. Biroq, bu daromad asosan FIFAga yo‘naltiriladi, mezbon shaharlar esa xavfsizlik va transport xarajatlarini o‘z zimmasiga olishga majbur.
Muxlislar uchun transport xarajatlari ham sezilarli darajada oshgan. Nyu-Yorkdan Nyu-Jersiga poyezd chiptasi odatdagi 12,90 dollardan 100 dollargacha ko‘tarilgan. Bu esa an’anaviy futbol muxlislarining noroziligiga sabab bo‘lmoqda. Ba’zi shtatlar va Yevropa Ittifoqi allaqachon FIFAning chipta siyosatini tekshirishni boshlagan.
FIFA o‘z navbatida, yuqori narxlarni dunyoning eng kambag‘al mamlakatlarida futbolni rivojlantirish uchun mablag‘ to‘plash bilan oqlaydi. Tashkilotning ta’kidlashicha, qo‘shimcha daromadlar 211 a’zo assotsiatsiya o‘rtasida teng taqsimlanadi. Biroq, tanqidchilarning fikricha, bu model uzoq muddatda muxlislarning ishonchini yo‘qotishiga olib kelishi mumkin.
Source: www.bbc.com