AQSh Oliy sudi Donald Trampning favqulodda vakolatlardan foydalanib joriy etgan boj siyosatini bekor qilganidan to‘rt oy o‘tib, maʼmuriyat savdo urushini yangi huquqiy asosda qayta boshladi. 2-iyun kuni AQSh Savdo vakili (USTR) 1974 yilgi Savdo to‘g‘risidagi qonunning 301-moddasiga asosan 60 ta iqtisodiyotga qarshi boj joriy etishni eʼlon qildi. Ro‘yxatga Yevropa Ittifoqi ham kiritilgan bo‘lib, amalda 80 dan ortiq davlat taʼsir ostida qoladi.
USTR maʼlumotlariga ko‘ra, ushbu davlatlar majburiy mehnat bilan ishlab chiqarilgan tovarlar savdosini yetarli darajada oldini olmagan. Shu bahona bilan importga 12,5 foizgacha boj qo‘yish taklif qilinmoqda. Nishonga olinganlar orasida rivojlanayotgan mamlakatlar bilan bir qatorda Buyuk Britaniya, Kanada, Yevropa Ittifoqi, Yaponiya, Avstraliya va Yangi Zelandiya kabi AQShning ittifoqchilari ham bor.
Tahlilchilarning fikricha, bu yangi boj siyosati mamlakatlarni AQShdan uzoqlashishga va o‘zaro savdo bitimlarini tuzishga undashi mumkin. Hindistonlik xalqaro savdo huquqi bo‘yicha advokatlar Shantanu Singx va Vikram Naykning taʼkidlashicha, “AQSh bojlari mamlakatlarni savdoni tezroq kengaytirishga majbur qilmoqda. Yevropa Ittifoqi-Merkosur va Yevropa Ittifoqi-Hindiston bitimlari bunga misol bo‘la oladi”.
1-may kuchga kirgan Yevropa Ittifoqi-Merkosur kelishuvi 700 million kishilik savdo zonasini yaratdi. Yanvar oyida imzolangan Yevropa Ittifoqi-Hindiston bitimi esa ikki milliard kishilik erkin savdo hududini tashkil qiladi.
AQSh Oliy sudi fevral oyida Trampning IEEPA asosidagi bojlarini bekor qilgan edi. Sud prezidentning vakolatini oshirib yuborganini aniqladi. Shundan so‘ng Tramp 10 foizlik vaqtinchalik global boj joriy qildi, bu boj 24-iyulgacha amal qiladi.
301-modda AQSh hukumatiga xorijiy amaliyotlarni “asossiz” yoki “kamsituvchi” deb topish va boj kabi choralar qo‘llash imkonini beradi. USTR rahbari Jeymison Grirning so‘zlariga ko‘ra, “eng muhim savdo hamkorlarimizning majburiy mehnat bilan bog‘liq muammoni hal qilmasligi amerikalik ishchilarni tengsiz sharoitda raqobatga majbur qilmoqda”.
USTR 60 ta iqtisodiyot bo‘yicha tekshiruvlarni mart oyida boshlagan va ularning har biri majburiy mehnat importini taqiqlashni “samarali tatbiq eta olmagan” degan xulosaga kelgan. Argentina, Bangladesh, Kanada, Yevropa Ittifoqi, Buyuk Britaniya kabi davlatlarga qo‘shimcha 10 foizlik boj taklif qilingan. Avstraliya, Xitoy, Hindiston, Yaponiya, Janubiy Koreya va Vetnam esa 12,5 foizlik yuqori bojga duch kelishi mumkin.
Savdo ekspertlari yangi yondashuv sud tomonidan bekor qilinishi qiyinroq ekanini taʼkidlamoqda. Atlantika Kengashining fikricha, 301-modda bojlari “o‘zgartirish ancha qiyin” va ularni bekor qilish uchun qonuniy asos va jamoatchilik muhokamasi talab etiladi.
Yevropa Ittifoqi allaqachon qarshilik bildirgan. Savdo bo‘yicha vakilning taʼkidlashicha, “bojlarni asossiz deb hisoblaymiz”. Xitoy Tashqi ishlar vazirligi esa “majburiy mehnat” bahonasidagi bir tomonlama cheklovlarni qoralagan. Hindiston esa AQSh bilan savdo bitimi bo‘yicha muzokaralarni davom ettirmoqda.
GTRI asoschisi Ajay Shrivastavaning so‘zlariga ko‘ra, bojlarning global taʼsiri cheklangan bo‘lishi mumkin, ammo AQShning o‘ziga katta zarar yetkazadi: “Ko‘proq boj import xarajatlarini oshiradi, biznes uchun noaniqlikni keltirib chiqaradi va amerikalik isteʼmolchilar uchun narxlarni ko‘taradi”. Atlantika Kengashi mutaxassisi Madlen Chalecki esa bu siyosat “global savdoning AQShdan uzoqlashishini tezlashtirishi” mumkinligini qo‘shimcha qilgan.
Source: www.aljazeera.com