1991-yil 17-iyunda Germaniya va Polsha o‘rtasida imzolangan “Yaxshi qo‘shnichilik, do‘stlik va hamkorlik to‘g‘risida”gi shartnoma ikki davlat o‘rtasidagi munosabatlarda yangi sahifa ochdi. Ushbu hujjat Ikkinchi jahon urushidan keyingi dushmanlik va ishonchsizlikka barham berib, NATO va Yevropa Ittifoqidagi yaqin ittifoqchilikka yo‘l ochdi.
35 yil o‘tib, 2026-yil 17-iyunda Berlinda Germaniya-Polsha forumi doirasida ushbu sananing tantanali nishonlanishi rejalashtirilgan. Polsha Senati shartnomani “Yevropada yangi tartibning asosi” va “tarixiy yutuq” deb baholadi. Germaniya Bundestagi esa “Tinchlik va erkinlikdagi mustahkam do‘stlik” mavzusida maxsus munozara o‘tkazdi.
Shartnoma imzolanishidan oldin Polsha-Germaniya munosabatlari Oder-Neyse chegarasini tan olish masofasidagi kelishmovchiliklar tufayli keskin edi. 1970-yillardagi “Sharq siyosati” vaziyatni yumshatgan bo‘lsa-da, to‘liq yarashuvga erisha olmadi. Faqat 1989-yilda Polshada kommunizmning qulashi va Germaniyaning birlashishi munosabatlarni tubdan o‘zgartirdi.
Polsha deputati Marek Krzakalaning so‘zlariga ko‘ra, Germaniyaning yordamisiz Polshaning Yevropa Ittifoqi va NATOga a’zo bo‘lishi ancha qiyin kechgan bo‘lardi. Bugungi kunda ikki davlat o‘rtasidagi savdo hajmi 180 milliard yevrodan oshib, Polsha Germaniyaning beshinchi yirik savdo sherigiga aylandi. Shuningdek, yuzlab shaharlar, maktablar va sport klublari o‘rtasida hamkorlik aloqalari o‘rnatilgan.
Biroq vaqt o‘tishi bilan Polshadagi dastlabki ishtiyoq o‘rnini tanqidiy munosabat egalladi. Polshaning o‘ng qanot konservativ partiyasi “Huquq va adolat” (PiS) rahbari Yaroslav Kachinskiy Germaniyani “To‘rtinchi reyx” barpo etishda ayblab, antigerman ritorikasidan siyosiy maqsadlarda foydalandi. 2022-yilda PiS hukumati Germaniyadan urush reparatsiyalari masalasini rasman ko‘tardi.
Polshaning Germaniya tomonidan yetkazilgan zararlari 1,4 trillion yevroga baholanmoqda. Berlin barcha reparatsiya talablarini qat’iy rad etgan bo‘lsa-da, 50 mingga yaqin tirik qolgan urush qurbonlariga yordam berish masalasi hal etilmagan. Germaniyaning 200 million yevrolik taklifi Polsha tomonidan yetarsiz deb topildi.
2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi xavfsizlik masalasini ikki tomonlama munosabatlarning markaziga olib chiqdi. Germaniya Polsha hududida Patriot havo hujumidan mudofaa tizimlari va Eurofighter qiruvchi samolyotlarini joylashtirdi. 17-iyunda imzolanishi kutilayotgan Germaniya-Polsha mudofaa shartnomasi harbiy hamkorlikni yangi bosqichga olib chiqishi kutilmoqda.
Polshaning sobiq Germaniyadagi elchisi Yanush Reiter Polshaning sharqiy chegarasi Germaniyaning birinchi mudofaa chizig‘i ekanini eslatib, Berlinni bu chegarani himoya qilishda faol yordam berishga chaqirdi. U Ukrainani G‘arb tuzilmalariga integratsiya qilishni eng katta muammo deb atadi va bu “tarixiy imkoniyat” tezda o‘tib ketishidan xavotir bildirdi.
Source: www.dw.com