AQSh va Isroilning Eron bilan urushini tugatish bo'yicha anglashuv memorandumidagi (MoU) band Vashingtonda so'nggi siyosiy janjalga aylandi. Prezident Donald Trump Eronga 300 milliard dollarlik rekonstruksiya rejasini yaratish majburiyatini himoya qildi.
Trump va vitse-prezident JD Vance payshanba kuni bu majburiyat AQSh soliq to'lovchilari tomonidan moliyalashtirilmasligiga ishontirishga harakat qilishdi. Shunga qaramay, bir qancha demokratlar va bir necha respublikachilar, mamlakat saylovoldi siyosatida arzonlik va iqtisodiy populizm hukmron bo'lgan bir paytda, rejalashtirilgan fondni tanqid qilmoqda.
Trump va Eron prezidenti Masud Pezeshkiyon tomonidan chorshanba kuni imzolangan MoUda faqat AQSh “mintaqaviy hamkorlar bilan Eron Islom Respublikasini rekonstruksiya qilish va iqtisodiy rivojlantirish uchun kamida 300 milliard dollarlik aniq, o'zaro kelishilgan rejani ishlab chiqish majburiyatini oladi” deyilgan.
Hujjat “amalga oshirish mexanizmi”ni 60 kunlik muzokaralar davrida hal qilishni qoldirgan, AQSh esa zarur litsenziyalar, sanksiyalardan voz kechish yoki boshqa ruxsatnomalarni berish majburiyatini olgan.
Shartlar hali aniqlanmagan bo'lsa-da, Trump payshanba kuni Truth Social’dagi postida rejani to'g'ridan-to'g'ri AQSh moliyalashtirishini rad etdi. “Eronga AQSh tomonidan 300 milliard dollar to'lov yo'q. Bu soxta yangilik!” deb yozdi u.
Vens esa The New York Times’ga bergan intervyusida reja “amerikalik soliq to'lovchilar tomonidan to'lanmasligini” aytdi. “Eronga bir sent ham Amerika puli ketmaydi,” dedi u. Keyingi matbuot anjumanida Vens bunday fond mintaqaviy arab davlatlari va Eronga sarmoya kiritishdan manfaatdor bo'lgan boshqa davlatlar tomonidan to'lanishi mumkinligini taklif qildi.
Bir qancha yuqori martabali demokratlar so'nggi kunlarda 300 milliard dollarlik fondni ichki ijtimoiy va iqtisodiy masalalarga bog'lashga harakat qilmoqda. Senator Emi Klobuchar X’dagi postida “300 milliard dollar bilan biz uysizlikni tugatishimiz, 40 yil davomida saraton tadqiqotlarini moliyalashtirishimiz va har bir bolaga 7 yildan ortiq bepul maktabgacha ta'lim berishimiz mumkin. Buning o'rniga Trump uni Eronga yubormoqda,” dedi.
Bir necha respublikachilar ham rejani tanqid qilmoqda, jumladan, Eronning qattiq tanqidchisi va Trump ittifoqchisi senator Rojer Uiker. U payshanba kungi bayonotida 300 milliard dollar, hatto AQSh soliq to'lovchilari tomonidan moliyalashtirilmasa ham, “Eronning 2015 yilgi kelishuvdagi to'lovini arzimas qilib ko'rsatishini” aytdi.
Yangi AQSh-Eron MoU, shuningdek, Eronning qazilma yoqilg'i sanoatiga qarshi sanksiyalarni zudlik bilan olib tashlash majburiyatini ham o'z ichiga oladi. Shuningdek, milliardlab dollar Eron aktivlarini muzlatishdan ozod qilish va sanksiyalarni olib tashlash bo'yicha muzokaralar boshlanadi.
Source: www.aljazeera.com