Qatar va Pokiston vositachiligida Shveytsariyada bo‘lib o‘tgan muzokaralarning birinchi kunida AQSh va Eron “60 kun ichida yakuniy kelishuvga erishish yo‘l xaritasini” kelishib oldi. Bu haqda vositachilar qo‘shma bayonotida ma’lum qilindi.
Muzokaralar 17-iyun kuni imzolangan 14 bandli o‘zaro anglashuv memorandumiga (MoU) asoslandi. Hujjat Vashington va Tehron o‘rtasidagi keskinlikni pasaytirish va keyingi muzokaralar uchun asos yaratishni nazarda tutadi.
Lyutsern ko‘li bo‘yidagi 12 soatlik uchrashuvda ikki davlatning yuqori martabali amaldorlari ishtirok etdi. AQSh delegatsiyasini vitse-prezident Jey Di Vens, prezident Donald Trampning kuyovi Jared Kushner va maxsus elchi Stiv Uitkoff boshqargan. Eron delegatsiyasiga esa parlament spikeri Muhammad Bag‘ir G‘olibof rahbarlik qilgan.
Kelishuv doirasida “yuqori darajadagi qo‘mita” tuzilib, u vositachilik jarayoniga siyosiy nazoratni ta’minlaydi. Shuningdek, “mojarolarni bartaraf etish guruhi” tashkil etilib, Isroilning Livandagi harbiy amaliyotlarini to‘xtatishga qaratilgan.
Muzokaralarning navbatdagi bosqichi texnik masalalarga bag‘ishlanadi. Ekspertlarning fikricha, eng murakkab masala – Eronning boyitilgan uran zaxirasi va xalqaro inspeksiyalar masalasi bo‘lib qolmoqda. Atlantika Kengashi tahlilchisi Tomas Uorrikning ta’kidlashicha, uranni suyultirish uchun minglab amerikalik mutaxassislar Eronning eng nozik yadro ob’ektlariga kirishi kerak bo‘ladi.
Shartnoma, shuningdek, Hormuz bo‘g‘ozida tijorat kemalarining xavfsiz o‘tishini ta’minlash uchun aloqa liniyasini yaratishni nazarda tutadi. Eronning amaldagi blokadasi global energiya inqiroziga sabab bo‘lgan edi.
Livan masalasida Eron Tashqi ishlar vaziri Abbos Arag‘chiy “katta muvaffaqiyat”ga erishilganini ma’lum qildi. Biroq Isroil Bosh vaziri Binyamin Netanyaxu Livanda xavfsizlik zonasini saqlab qolish niyatida ekanini bildirgan.
Eron Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusining Quds kuchlari rahbari Ismoil Qo‘oniy Isroilni Livanni tark etish haqida ogohlantirdi. Hizbulloh esa kelishuv yuzasidan hozircha izoh bermagan.
Tahlilchilarning fikricha, kelishuv Isroil uchun strategik dilemma yaratdi. Sobiq AQSh diplomati Xo‘zi Hudning ta’kidlashicha, mexanizm Livanda amalda qanday ishlashi noma’lum, chunki na Livan, na Isroil hukumati muzokaralarda ishtirok etmagan.
Arag‘chiy AQSh Eronning neft eksporti va neft-kimyo savdosiga qo‘yilgan sanksiyalarni bekor qilganini, blokada olib tashlanganini va muzlatilgan aktivlar qaytarilganini ma’lum qildi. Biroq Vashington bu ma’lumotlarni hali rasman tasdiqlamagan.
Source: www.aljazeera.com