Janubiy Afrika Respublikasida o‘nlab yillar davomida xorijliklarga nisbatan dushmanlik avj olgan. Hozirda bir qancha shaharlarda noqonuniy migratsiyaga qarshi namoyishlar kuchayib, zo‘ravonlikka aylangan. O‘ng qanot harakatlar va hushyor guruhlar hujjatsiz muhojirlarni 30 iyunga qadar mamlakatni tark etishni talab qilmoqda.
Vitvatersrand universiteti Afrika Migratsiya va Jamiyat Markazi direktori Jo Vearyning so‘zlariga ko‘ra, radikal namoyish guruhlari ActionSA kabi o‘ng qanot populistik partiyalar tomonidan qo‘llab-quvvatlanmoqda. “March and March” va “Operation Dudula” kabi guruhlar asosiy rol o‘ynaydi. Veary, shuningdek, ularning sobiq prezident Jeykob Zumaning MK partiyasi bilan aloqalarini ta’kidlaydi.
“Ular xorijliklarni mamlakatdagi ijtimoiy xizmatlarning kamchiliklari uchun ayblaydilar. Aslida bu saylovlarda siyosiy qo‘llab-quvvatlash va ovoz olish uchun qilinmoqda”, deydi Veary. 2026 yil noyabrida bo‘ladigan mahalliy saylovlar arafasida keskinlik yuqori.
Mutaxassisning fikricha, muhojirlar iqtisodiyotda muhim rol o‘ynaydi. Masalan, zimbabvelik tadbirkor Strive Masiyiva kompaniyasi Nvidia bilan hamkorlikda Afrikadagi birinchi sun’iy intellekt zavodini qurmoqda. Angolaning Sonangol, Mozambikning Matola Gas Company va Nigeriyaning Dangote Group kabi kompaniyalari energiya va ishlab chiqarish sohasida faol.
2025 yilgi Afrobarometer so‘rovi shuni ko‘rsatdiki, 69% janubiy afrikaliklar immigrantlar iqtisodiyotga zarar yetkazadi deb hisoblaydi, garchi har bir muhojir taxminan ikki ish o‘rni yaratadi. Veareyning ta’kidlashicha, barcha xorijliklarni deportatsiya qilish ishsizlik muammosini hal etmaydi.
Namoyishlar allaqachon ijtimoiy-iqtisodiy zarar keltirmoqda. Xorijiy korxonalarning majburan yopilishi sababli janubiy afrikaliklar ish joylarini yo‘qotmoqda, soliq tushumlari kamaymoqda. Mintaqaviy savdo ham izdan chiqmoqda.
Ba’zi namoyishchilar ijtimoiy tarmoqlarda xorijlik ishchilarni qaytarishni talab qilmoqda. COSATU kabi yirik kasaba uyushmalari keskinlikni pasaytirishga chaqirib, 30 iyun namoyishlarida qatnashmaslikni ogohlantirmoqda. “Xorijliklarni ish joylaridan olib tashlash zavodlarni qayta ochmaydi”, deydi ular.
Xavfsizlik tadqiqotlari instituti xodimi Aimee Noel Mbiyozoning so‘zlariga ko‘ra, 30 iyun yaqinlashgani sari xorijliklar, ayniqsa afrikalik tadbirkorlar qo‘rquvda. Katta kompaniyalar iqtisodiy oqibatlardan xavotirda.
Mbiyozo migrant ishchilar va uyushgan jinoyatchilik o‘rtasidagi farqni aniqlashni, maqsadli choralar ko‘rishni talab qiladi. Veary esa 1994 yildan beri davom etayotgan ksenofobiya, hukumatning zaif muloqoti va javobgarlikning yo‘qligi muammoni yanada kuchaytirayotganini ta’kidlaydi.
Source: www.dw.com