AQShning Isroil bilan Eronga qarshi urushi boshlanganidan beri Prezident Donald Tramp Yevropa ittifoqchilarini harbiy kampaniyani qo‘llab-quvvatlamaganlikda tanqid qilmoqda.
AQSh prezidenti chorshanba kuni NATO rahbari Mark Rutte bilan uchrashuvda transatlantik ittifoq a'zolaridan noroziligini bildirdi. “Men Italiyadan umidsizlikka uchradim. Buyuk Britaniya, Germaniya va Fransiyadan ham umidsizlikka uchradim. Ispaniya esa dahshatli holat”, dedi Tramp.
Bahrayn poytaxti Manamada jurnalistlarga gapirgan Trampning eng yuqori darajali diplomati Marko Rubio Yevropa yordami mojaro davomida yetarli bo‘lmaganligi haqidagi AQSh da'volarini takrorladi. “Yevropaning harbiy bazalardan foydalanishga ruxsat bermasligi qit'a va AQSh o‘rtasidagi ittifoqni zaiflashtiradi”, dedi u.
Transatlantik keskinlikni yumshatish uchun AQShga tashrif buyurgan NATO rahbari Rutte Yevropa davlatlarining urushdagi ishtiroki haqida ko‘proq ma'lumot berdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, “ittifoqchi davlatlar birin-ketin” AQSh harbiylariga Eronga qarshi urushda o‘z bazalaridan foydalanishga ruxsat bergan. Rutte “alohida holatlar”dan tashqari, Yevropa ittifoqchilari urush davomida AQShga logistika bilan yordam berganini ta'kidladi.
Rutte Italiya va Ruminiyaning AQSh harbiylariga ko‘rsatgan yordamiga ishora qilib, Yevropa bazalarining urushdagi rolini qayd etdi. “Raqamlarga qarasangiz, ushbu urush bo‘lib o‘tgan olti hafta ichida Yevropadagi bazalardan 4-5 ming AQSh samolyoti havoga ko‘tarilgan”, dedi Rutte Fox Newsga bergan intervyusida.
“Men umidsizlikka sabab borligiga qo‘shilaman, albatta”, dedi Rutte. “Ammo mening dalilim shu: bu alohida holatlar. Bu haqda ko‘proq aytish mumkin. Mamlakatlar birin-ketin, ittifoqchi davlatlar birin-ketin o‘z bazalarini Epic Fury operatsiyasi uchun taqdim etdi”, dedi u Eronga qarshi harbiy operatsiyaning AQSh tomonidan berilgan nomiga ishora qilib.
Rutte ta'kidlashicha, Italiyadagi bazalardan “Epic Fury” operatsiyasi davomida 500 ta AQSh samolyoti parvoz qilgan, Ruminiya esa shahar aeroportida tankerlarni saqlashga ruxsat berish uchun tijorat aviaqatnovlarini qisqartirishga majbur bo‘lgan.
NATO rahbari Yevropa ittifoqchilari Hormuz bo‘g‘ozini himoya qilishda AQShga yordam berishda davom etayotganini qo‘shimcha qildi. “Hozir ko‘plab Yevropa ittifoqchilari o‘z aktivlarini bo‘g‘oz yaqinida joylashtirmoqda, masalan, minalardan tozalashda yordam berish uchun”, dedi Rutte.
Buyuk Britaniya Bosh vaziri Keyr Starmer urushga qo‘shilishni rad etdi, ammo Diego Garsiyadagi bazasidan faqat mudofaa manevrlari uchun foydalanishga ruxsat berdi. Urushni qoralagan Ispaniya va Fransiya harbiy maqsadlarda o‘z havo bazalaridan foydalanishni rad etdi.
Yevropa davlatlari asosan Trampning Eronga qarshi harbiy kampaniyasini qo‘llab-quvvatladi, ammo mojaroda faol ishtirok etishni rad etib, “bu Yevropaning urushi emas” dedi. Yevropa poytaxtlari, shuningdek, urushning huquqiy asosi yo‘qligi sababli ikkilanishdi, chunki urush shubhali asoslarda va Bryussel bilan maslahatlashmasdan boshlangan edi.
Eron NATO rahbarining bayonotidan foydalanib, AQSh-Isroil urushida 3400 dan ortiq kishi halok bo‘lgan va neft hamda fuqarolik infratuzilmasiga katta zarar yetkazilgan holda NATOning “faol sherikligini” qoraladi. “Bu NATOning suveren BMT a'zosi davlatga qarshi noqonuniy bosqinchilik urushidagi faol sherikligining aniq va ayblovchi tan olinishidir”, dedi Eron Tashqi ishlar vazirligi matbuot kotibi.
Ruttning izohlari Italiyada shov-shuvga sabab bo‘ldi, chunki Bosh vazir Jorja Meloni Eronga qarshi urushga qo‘shilishni ochiq rad etgan edi. Rim Ruttning so‘zlaridan tezda uzoqlashdi. Italiya Mudofaa vaziri Gvido Krosetto Ruttning “ruxsat etilgan qo‘llab-quvvatlash parvozlarini jangovar operatsiyalar bilan aralashtirib, butunlay noto‘g‘ri xabar yetkazganini” aytdi.
NATO 1949-yilda sobiq Sovet Ittifoqi tomonidan tahdidlarga qarshi turish uchun tuzilgan bo‘lib, Yevropa davlatlari, AQSh va Kanadani o‘z ichiga oladi. 2024-yilda Oq uyga qaytganidan beri Tramp NATOni tanqid qilib, ko‘pincha ittifoq a'zolarini harbiy xarajatlari pastligi uchun nishonga olgan. U Yevropa ittifoqi davlatlarini AQShni odatdagidek qabul qilishda ayblab, ularni Yevropa xavfsizligi uchun ko‘proq yukni bo‘lishishga undagan.
Source: www.aljazeera.com