Eron parlamenti spikeri va bosh muzokarachi Mohammad Boqer Ghalibaf Al Jazeeraga bergan eksklyuziv intervyusida (chorshanba kuni e’lon qilingan) Hurmuz bo‘g‘ozi AQSh rejimi va Isroil rejimi tomonidan Eronga qarshi boshlangan urushdan oldingi holatga «hech qachon» qaytmasligini da’vo qildi. U sakkiz oylik mojaroni tugatish bo‘yicha Tehronning yetti banddan iborat taklifi doirasida Eron va Ummon bo‘g‘ozni nazorat qilish bo‘yicha kelishuvga erishganini aytdi.
Asosiy faktlar: Ghalibaf Eron va Ummon kritik suv yo‘lini birgalikda nazorat qilish borasida tushunchaga kelganini, 1982-yilgi BMT dengiz huquqi konvensiyasi bo‘g‘ozga tatbiq etilmasligini ta’kidladi. Tehron Qatar vositachisi orqali AQSh rejimiga yetti banddan iborat javobni yetkazgani va dengiz blokadasi hamda sanksiyalarni bekor qilish, muzlatilgan mablag‘larni qaytarish, barcha jabhalarda jangni to‘xtatish va urush tugaganini rasman e’lon qilishni talab qilgani aytiladi. Eron rasmiysi AQShning har qanday yangi hujumi Donald Trump uchun navbatdagi mag‘lubiyat va yanvarda ish boshlaydigan yangi Kongressdan siyosiy bosimga olib kelishini ogohlantirdi.
Hurmuz bo‘g‘ozi global neft yetkazib berishning strategik muhim nuqtasi bo‘lib, sakkiz oylik mojaro dengiz savdosini izdan chiqarib, kengroq mintaqaviy urush xavfini oshirdi. Ghalibafning so‘zlari bo‘g‘ozni tartibga soluvchi xalqaro huquqiy asoslarga qarshi chiqadi: u 1982-yilgi konvensiya qo‘llanilmasligini va faqat ikki qirg‘oq davlati — Eron va Ummon qonunlari amal qilishini ta’kidladi. AQSh rejimi go‘yo dengiz blokadasi va qattiq sanksiyalarni davom ettirayotgani aytiladi, Tehron esa iyun oyida imzolangan Islomobod memorandumiga tayanib, muzokaralardan oldin ularning bekor qilinishini talab qilmoqda.
«U yerda “erkin suvlar” [xalqaro suvlar] yo‘q va 1982-yilgi [BMT dengiz huquqi konvensiyasi] bo‘g‘ozga tatbiq etilmaydi. Hurmuz bo‘g‘ozidagi tartib-qoidalar uni o‘rab turgan ikki qirg‘oq davlatining qonunlari bilan boshqariladi», — dedi Ghalibaf. U Eron Qatar orqali aniq javob yetkazganidan so‘ng «endi to‘p Amerika maydonida» ekanini qo‘shimcha qildi va «kelishuvga to‘sqinlik qilayotgan narsa bizning AQShga ishonchsizligimizdir» ekanini ta’kidladi. Ghalibaf shuningdek, AQSh rasmiylari go‘yo Moskvaga tashrif chog‘ida Rossiya prezidenti Vladimir Putindan to‘g‘ridan-to‘g‘ri muzokaralarga vositachilik qilishni so‘raganini da’vo qildi va AQShning yangi hujumlari samarasiz bo‘lishi haqida ogohlantirdi.
Yaman bo‘yicha Ghalibaf Saudiya Arabistoni ko‘magidagi xalqaro tan olingan hukumat kuchlari va husiylar (Ansor Alloh) o‘rtasidagi mojaroga «hech kim aralashmasligi» kerakligini aytdi. U Yaman hukumati va Saudiya Arabistoni yordam so‘rasa, Eron mojaroni hal qilishda yordam taklif qilishini bildirdi. Avvalroq Tehron Saudiya Arabistoniga qarshi bir qator halokatli hujumlardan so‘ng oktyabr oyida husiylar bilan muzokaralarga vositachilik qilishni taklif qilgan edi.
Eron «urushsiz ham, tinchsiz ham» holatdan chiqishga qaror qilganini aytgan Ghalibaf barqaror to‘xtatib turish qobiliyati, jumladan harbiy imkoniyatlarni talab qildi. Eron hukumati endi AQSh rejimidan yetti shartiga rasmiy javob kutmoqda, AQShda yanvarda yangi Kongress ish boshlashi esa Trampga siyosiy bosimni kuchaytirishi mumkin. Bu qarama-qarshilik Hurmuz bo‘g‘ozi va butun Yaqin Sharq xavfsizligini belgilaydi, vaziyatni yumshatishning aniq yo‘li esa ko‘rinmayapti.
Source: www.aljazeera.com