Yaqin Sharqdagi mojaro tufayli yuzaga kelgan global neft inqirozi ortidan elektromobillarga bo‘lgan talab keskin oshdi. Xalqaro Energetika Agentligi (IEA) ma’lumotlariga ko‘ra, Avstraliyada aprel oyida sotuvlar yillik hisobda 150% ga, Osiyo-Tinch okeani mintaqasida esa 80% ga ko‘tarilgan. Lotin Amerikasida 75%, Yevropada esa deyarli uchdan bir qismga o‘sish kuzatilgan.
IEA ijrochi direktori Fatih Birolning so‘zlariga ko‘ra, rekord darajadagi elektromobil sotuvi “tarixdagi eng yirik neft ta’minoti zarbasi” sharoitida yengillik keltirmoqda. Batareyalar narxining pasayishi esa sanoatga qo‘shimcha turtki beradi.
Biroq batareyalar elektromobillarning eng qimmat qismi bo‘lib qolmoqda. Tanqidchilar litiy-ionli batareyalarning yonib ketish xavfi va o‘chirish qiyinligini ta’kidlaydi. Mutaxassislar esa benzinli dvigatellarda yong‘inlar ko‘proq sodir bo‘lishini qayd etadi.
Yana bir muammo – batareyalar uchun zarur bo‘lgan kobalt va nikel kabi kritik minerallarning ekspluatatsion ta’minot zanjirlari. Avstraliyadagi “Spotlight” dasturi Kongo Demokratik Respublikasidagi Xitoyga tegishli kobalt konlarida bolalar mehnati va ifloslanishni fosh qilgan.
Ammo tanqidchilar ta’kidlashicha, zamonaviy elektromobil batareyalari asosan kobaltsiz litiy temir fosfat texnologiyasiga o‘tgan. Avstraliya Smart Energy Kengashi rahbari Devid MakElrea ko‘plab boshqa mahsulotlar (telefon, planshet) ham kobalt o‘z ichiga olishini eslatadi.
Yangi Janubiy Uels universiteti professori Neeraj Sharma elektromobil ishlab chiqaruvchilari kobaltdan voz kechayotganini, chunki u qimmat, zaharli va axloqiy jihatdan muammoli ekanini aytadi. Natriy-ionli batareyalar kabi arzonroq texnologiyalar ham bozorga chiqmoqda.
Kanadaning Fraser Instituti hisobotiga ko‘ra, elektromobil talabini qondirish uchun 400 ga yaqin kritik mineral konlari kerak bo‘ladi. Ammo IEA geologik zaxiralar uzoq muddatli talabni qondirish uchun yetarli ekanini ta’kidlaydi.
Kvinslend universiteti eksperti Vlado Vivoda haqiqiy muammolar – mineral qazib olish, qayta ishlash, mehnat sharoitlari va chiqindilar – mavjudligini tan oladi. U energiya o‘tishining “sof” texnologiyalarini romantizatsiya qilmasdan, eski tizimlardan yaxshiroq boshqarish kerakligini aytadi.
Source: www.dw.com