Birlashgan Millatlar Tashkilotining yadroviy nazorat bo'yicha agentligi (IAEA) rahbari Rafael Grossi Eron yadro dasturini tekshirish mumkinligini ma'lum qildi. Grossining so'zlariga ko'ra, Eron va AQSh o'rtasidagi vaqtinchalik kelishuv bunday tekshiruvlarni nazarda tutadi.
Grossi jurnalistlarga bergan intervyusida: "Bu ertaga, bir haftadan yoki 10 kundan keyin sodir bo'ladimi, muhim emas, bu amalga oshadi", dedi. Biroq, Eron tashqi ishlar vaziri o'rinbosari Kasem Gharibabadi bu masalalar "faqat yakuniy kelishuv doirasida va Eronga qarshi sanksiyalar bekor qilinganidan keyin ko'rib chiqilishi va hal qilinishini" ta'kidladi.
Eronning Jenevadagi BMT elchisi ham Tehronda hali IAEA inspektorlarining qaytishiga rozi bo'linmaganligini bildirdi. Shu sababli, yangi kelishuv xalqaro nazoratni amalda ta'minlay oladimi, degan savol ochiq qolmoqda.
Vena Texnologiya Universiteti professori Georg Shtaynxauzerning aytishicha, uranni boyitish katta, ko'zga tashlanadigan sanoat zavodlarida amalga oshiriladi. "Shuning uchun kimdir yashirincha yerto'lada atom bombasi qurib, inspektorlarga faqat birinchi qavatni ko'rsatishi mumkin emas", dedi u.
Siyosiy jihatdan esa jiddiy to'siqlar mavjud. Eron parlamenti tomonidan qabul qilingan qonun IAEA bilan hamkorlikni sezilarli darajada cheklaydi. Vena Tinchlikni Qo'llab-quvvatlash va Mojarolarni Boshqarish Institutidan Hessam Habibi Dorohning ta'kidlashicha, hozirda parlamentda keng qamrovli tekshiruvlarga qarshi chiqadigan nufuzli ovozlar mavjud.
IAEA o'zining so'nggi hisobotida o'tgan yilgi hujumlardan so'ng asosiy uran boyitish zavodlariga kirish imkoniyatini yo'qotganini ma'lum qildi. Hozirda nazorat asosan sun'iy yo'ldosh tasvirlariga asoslangan. IAEA ma'lumotlariga ko'ra, Eronda taxminan 60% boyitilgan 440 kilogramm uran mavjud bo'lib, bu material keyingi boyitishdan so'ng bir nechta yadroviy qurol yaratish uchun yetarli bo'lishi mumkin.
Ekspertlarning fikricha, hal qiluvchi masala texnik imkoniyatlarda emas, balki Eronning siyosiy irodasida. 2015 yilgi yadroviy kelishuv (JCPOA) ostida IAEA keng ko'lamli tekshiruv huquqlariga ega edi, ammo hozirgi Tehrondagi rahbariyat bunday imtiyozlarga tayyormi, bu shubhali. Ba'zi siyosiy va xavfsizlik doiralari yadroviy imkoniyatlarni kengaytirishni ochiq muhokama qilmoqda.
Source: www.dw.com