NATO Bosh kotibi Mark Rutte alyansni birlashtirish va Donald Trampni jalb qilish uchun harakat qilmoqda. Biroq, yuk taqsimoti, AQSh harbiy majburiyatlari va Eron urushi bo‘yicha kelishmovchiliklar NATO birligi uchun jiddiy sinov yaratmoqda.
Iyun oyi oxirida Vashingtonga tashrif buyurgan Rutte Trampning Yevropa ittifoqchilari va ularning Eron urushida AQShni qo‘llab-quvvatlashni istamasligi haqidagi shikoyatlariga javoban maqtovlar yog‘dirdi. U "Trump Trillion" deb nomlangan katta ko‘rgazma taxtalarini ko‘rsatib, 2017 yildan beri Yevropa ittifoqchilari va Kanada tomonidan qo‘shimcha 1,2 trillion dollar (1 trillion yevro) mudofaa xarajatlari ajratilganini ta’kidladi.
7 iyul kuni Anqarada boshlanadigan NATO sammiti arafasida Rutte Trampni alyansda ushlab qolish uchun asosiy vazifani bajarayapti. Sammit 32 alyans davlati rahbarlarini Yaqin Sharqdagi keskinlik va Rossiyaning Ukrainadagi urushi fonida noaniqlik sharoitida birlashtiradi.
Ruttening strategiyasi Trampni xushomad qilish, NATOning AQShga foydasini ta’kidlash va Yevropa ittifoqchilarining mudofaa xarajatlarini oshirish harakatlarini ko‘rsatishdan iborat. U Anqarada ochiq janjallardan qochib, alyans birligini namoyish qilishni xohlaydi.
Germaniya Marshall Jamg‘armasi eksperti Klaudiya Majorning so‘zlariga ko‘ra, xavotirdagi rahbarlar alyans hali ham kuchli ekanligi haqida xabar yuborishga va "Trampni mamnun qilish va NATO uchun dalil keltirishga" harakat qiladi. Shu sababli Rutte mudofaa ishlab chiqarishni sammit markaziga qo‘ygan.
Rutte "mudofaa sanoat inqilobi"ni e’lon qilishi kutilmoqda, bu Yevropaliklarning qurol ishlab chiqarishni ko‘paytirish uchun o‘nlab milliard dollarlik yangi shartnomalar va xaridlarni o‘z ichiga oladi. Majorning fikricha, bu AQSh sanoati uchun bozor mavjudligini ko‘rsatish va Trampni jalb qiladigan iqtisodiy dalil keltirishdir.
AQSh mudofaa vaziri Pit Xegset iyun oyida Bryusselda bo‘lib o‘tgan NATO mudofaa vazirlari yig‘ilishida Amerika qo‘shinlarining Yevropadagi joylashuvi va harbiy holatini qayta ko‘rib chiqishni e’lon qildi. U ittifoqchilarga qattiq ogohlantirish berdi: "Milliy mudofaa strategiyamiz aniq aytadiki, biz ittifoqchilarimizni o‘z ulushlarini bajarishga undaymiz va ularga imkon beramiz."
Germaniya mudofaa vaziri Boris Pistorius o‘tish davrida harbiy kamchiliklarni oldini olish haqida ogohlantirdi. Major esa Yevropaga o‘z rejasiga ega bo‘lish kerakligini ta’kidladi: "Agar AQSh Yevropada muhim rol o‘ynashni istamasa, yevropaliklar tezda harakat qilishlari kerak."
Anqara sammitida Ukrainani qo‘llab-quvvatlashni kuchaytirish, jumladan, yangi milliardlab dollar mablag‘ va’dalari muhokama qilinadi. AFP xabariga ko‘ra, NATOning Yevropa a’zolari va Kanada Ukrainaga 2025-2026 yillarda 70 milliard yevro harbiy yordam berishga va’da beradi.
Majorning fikricha, sammitning asosiy masalasi mudofaa xarajatlari emas, balki siyosiy birlikdir. "Agar sammit siyosiy bo‘linishni ko‘rsatsa, ochiq janjal bo‘lsa, AQSh prezidenti bir ittifoqchini tanqid qilsa, bu siyosiy uyg‘unlikni zaiflashtiradi."
Biroq, optimizm ham mavjud. Fransiyadagi G7 sammitida Tramp ko‘proq hamkorlik ruhini namoyish etdi va Rossiyaga qarshi qo‘shimcha bosimni qo‘llab-quvvatladi. Germaniya kansleri Fridrix Merts buni ijobiy signal deb atadi.
Sammit deklaratsiyasi NATOning o‘zaro mudofaa bandi (5-modda) va Rossiyani uzoq muddatli tahdid sifatida tavsiflovchi tilni saqlab qolishi kutilmoqda. Ammo bu va’da ishonarli bo‘lishi kerak – va birlik Anqaradagi haqiqiy sinovdir.
Source: www.dw.com