G‘azo shahridagi fermer Abu Fares eski fotosuratlarni ko‘rib, Shayx Ijliniy mahallasi bir vaqtlar uzumzorlari, anjir daraxtlari va mavsumiy ekinlari bilan mashhur bo‘lganini eslaydi. Biroq bugungi haqiqat butunlay boshqacha: Isroilning 2023-yil oktabridan beri olib borgan keng ko‘lamli buldozer ishlari bu hududni vayronaga aylantirib, minglab oilalarni boqib kelgan qishloq xo‘jaligini yo‘q qildi.
Vayron bo‘lgan landshaft G‘azoning ko‘chirilgan fermerlari uchun ikki tomonlama insoniy fojiani anglatadi: Isroilning genotsid urushi davomida ular uylarini ham, yagona daromad manbaini ham yo‘qotdilar. Isroil qo‘shinlari hududdagi qishloq xo‘jaligi yerlarini muntazam ravishda vayron qilmoqda. Isroilning asosiy qishloq xo‘jaligi materiallari kirishiga to‘sqinlik qiluvchi blokadasi esa bu vayronagarchilikni ikki milliondan ortiq falastinlikka tahdid solayotgan ocharchilikning asosiy sababiga aylantirdi.
Oziq-ovqat narxlarining keskin oshishi va umidsizlik tufayli ko‘plab ko‘chirilgan falastinliklar yashayotgan chodirlar atrofidagi kichik tuproq maydonlarini mini-bog‘larga aylantirmoqda. Bir fermer ayol bu usul bilan pomidor, baqlajon, qalampir va moloxiya ko‘katlarini yetishtirib, yetim qolgan bolalarni ham o‘z ichiga olgan oilasini boqayotganini aytdi.
Suv, urug‘ va o‘g‘itlarning keskin tanqisligiga qaramay, Abu Muhammad kabi fermerlar tuproqni ishlashda davom etmoqda. Ular qishloq xo‘jaligini nafaqat daromad manbai, balki qarshilik ko‘rsatish va o‘z yerlariga bog‘lanib qolish usuli sifatida ko‘rishadi.
G‘azo Qishloq xo‘jaligi vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, ekin maydonlari odatdagi ishlab chiqarish quvvatining 15 foizidan kamrog‘iga tushib qolgan. Bunga resurslarning yetishmasligi, sug‘orish manbalarining vayron bo‘lishi va dalalarida ishlayotgan fermerlarga qilingan hujumlar sabab bo‘lmoqda.
Sobiq qishloq xo‘jaligi yerlariga kirish falastinliklar uchun o‘lim hukmiga aylangan. Isroil kuchlari keng qishloq xo‘jaligi maydonlarini o‘zlarining “Sariq chiziq” hududi deb belgilab, artilleriya o‘qlari tufayli bu yerga borishni imkonsiz qilgan.
Mutaxassislar bu vayronagarchilik urushning yon mahsuli emas, balki ataylab qilingan strategiya ekanligini ta’kidlamoqda. BMT Oziq-ovqat va qishloq xo‘jaligi tashkiloti (FAO) mintaqaviy siyosat bo‘yicha maslahatchisi Fadel El-Zubiyning so‘zlariga ko‘ra, bu vayronagarchilik tasodifiy zarar emas, balki G‘azoning butun oziq-ovqat tizimiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri hujumdir.
Urushdan oldin qishloq xo‘jaligi G‘azo iqtisodiyotining taxminan 10 foizini tashkil etib, 560 mingdan ortiq kishini boqardi. Bugun bu tizim qulagan. FAO ma’lumotlariga ko‘ra, issiqxonalar va quduqlarning vayron bo‘lishi mahalliy oziq-ovqat ishlab chiqarishni to‘xtatib, ocharchilik xavfini kuchaytirmoqda.
FAO va BMT Sun’iy yo‘ldosh markazining 2025-yil may oyidagi geofazoviy baholashlari G‘azo ekin maydonlarining 5 foizdan kamrog‘i yetishtirish uchun yaroqli qolganini ko‘rsatdi. G‘azo hukumati matbuot kotibiyati ma’lumotlariga ko‘ra, Isroil 178 ming dunam (178 kvadrat kilometr) qishloq xo‘jaligi yerlarining 94 foizdan ko‘prog‘ini vayron qilgan. Yillik qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishi 405 ming tonnadan 28 ming tonnaga tushib ketgan.
Butun hudud bo‘ylab 4 milliongacha mevali daraxt, jumladan 1,6 million zaytun daraxti ildizi bilan sug‘orilgan. Qishloq xo‘jaligi quduqlarining 87 foizi va issiqxonalarning 85 foizi jiddiy shikastlangan yoki vayron qilingan. Qishloq xo‘jaligi va chorvachilik sohasidagi to‘g‘ridan-to‘g‘ri zararlar 2,8 milliard dollarga baholanmoqda.
FAO 75 million dollarlik shoshilinch murojaat bilan chiqdi, ammo El-Zubiyning ta’kidlashicha, bu mablag‘ning 10 foizdan kamrog‘i moliyalashtirilgan. Bunga xalqaro donorlarning o‘zgaruvchan ustuvorliklari sabab bo‘lmoqda. Mablag‘ yetishmasligi va o‘lim xavfiga qaramay, G‘azo fermerlari o‘z yerlarining qolgan qismini jonlantirishga urinishda davom etmoqda.
Source: www.aljazeera.com