AQSh prezidenti Donald Trampning Eron urushidagi eng so‘nggi talabi bor-yo‘g‘i 24 soat davom etdi. Bu uning qiyin vaziyatdan chiqish uchun g‘ayrioddiy yo‘llarni izlayotganidan dalolat beradi.
Dushanba kuni ertalab ijtimoiy tarmoqdagi postida Tramp Eron kemalariga qarshi dengiz blokadasini qayta tiklashni e’lon qilib, Hormuz bo‘g‘ozidan o‘tuvchi barcha kemalar, shu jumladan AQSh ittifoqchilariga tegishli bo‘lganlar, “ushbu juda beqaror mintaqada xavfsizlikni ta’minlash uchun barcha xarajatlarni qoplash” maqsadida 20% to‘lov to‘lashi kerakligini aytdi.
Biroq ertasi kuni u bu taklifni butunlay bekor qildi va o‘rniga Fors ko‘rfazidagi ittifoqchilari bilan “savdo va investitsiya bitimlari” tuzishni taklif qildi. Bu AQSh ularga bo‘g‘oz orqali xavfsiz o‘tishni ta’minlashini anglatadi.
To‘rt oydan ortiq davom etgan mojaro, bir oylik “o‘zaro anglashuv memorandumi”ga qaramay, tugash belgisini ko‘rsatmayapti. Tramp urushni kuchaytirishni istamaydi, chunki bu energiya narxlarining oshishiga va amerikalik harbiylarning yangi hujumlarga uchrash xavfiga olib kelishi mumkin.
Defense Priorities tashkilotining Yaqin Sharq dasturi direktori Rozmari Kelanikning fikricha, “eng ehtimoliy yakun – bu yakunning yo‘qligi. Bu urush attritsion urushga aylandi va bunday urushlar odatda uzoq davom etadi.”
AQSh-Eron memorandumi 10:16 EST da o‘ldi, Tramp Eron kemalariga qarshi blokadani qayta tiklashni va yangi harbiy zarbalarni e’lon qildi. Eron esa AQSh ittifoqchilari va tijorat kemalariga hujumlarni kuchaytirib, Hormuz bo‘g‘ozidagi harakatni deyarli to‘xtatdi.
Trampning 20% to‘lov g‘oyasi yangi emas edi, u buni urush davomida bir necha marta taklif qilgan. Ammo bir oy oldin Davlat kotibi Marko Rubio Eronning Hormuz bo‘g‘ozida “to‘lov” olish rejasini qoralagan edi.
Memorandumda Eronga Hormuz bo‘g‘ozida kema harakatini nazorat qilish roli va’da qilingan, shuningdek, milliardlab dollar sarmoya va sanksiyalarni bekor qilish ko‘zda tutilgan edi. Ammo bu hisob-kitob noto‘g‘ri chiqdi.
Hozir Tramp va Eron yana bir tanish vaziyatga tushib qolishdi. Eron yana AQSh harbiy hujumlariga duch kelmoqda va neft daromadlaridan mahrum bo‘lmoqda. Tramp esa yana kuchaytirish yoki murosaga kelish o‘rtasida tanlov qilishi kerak.
Kelanikning so‘zlariga ko‘ra, Trampning Eronga bosim o‘tkazish imkoniyatlari kamaygan: “U osonlik bilan qila oladigan narsalarni sinab ko‘rdi. U harbiy nishonlarni urdi, ammo bu Eronni taslim qilmadi.”
Urush beshinchi oyiga yaqinlashar ekan, Tramp Vetnam urushi kabi mojarolar yillar davom etganini eslatdi. Ammo bu uning prezidentligiga putur yetkazishi mumkin. Uning tarafdorlari Yaqin Sharqdagi “abadiy urushlar”ni takrorlashni istamaydilar.
Source: www.bbc.co.uk