Kolumbiyaning Bogota shahrida yashovchi Paulo Duarte bolaligidan Braziliya futboliga muxlis. Uning otasi va amakisi uni o‘yinlarga olib borishgan, Braziliya terma jamoasi maydonga tushganda esa u hayrat bilan tomosha qilgan. Hozirda 39 yoshli Duarte futbol liboslarini yig‘adi va ularni onlayn do‘konda sotadi. Sayohatga chiqqanda u Braziliyaning sariq-yashil formasini chamadoniga ehtiyotkorlik bilan joylaydi.
Duarte uchun bu libos vatanining bir bo‘lagini o‘zi bilan olib yurishning bir usuli. "Har safar kimdir Braziliya futbol formasini tanisa, tabassum bilan kelib, Braziliya haqida yaxshi so‘zlarni aytadi", deydi u. Ammo Braziliyada bu forma siyosiy tortishuvlarga aylanib qolgan. O‘ta o‘ng kuchlar ushbu libosni o‘zlashtirishga urinmoqda, chap qanot esa bunga qarshi.
Oktyabr oyida bo‘lib o‘tadigan prezidentlik saylovlarida sariq forma sobiq prezident Jair Bolsonaro bilan bog‘langan edi. Endi uning to‘ng‘ich o‘g‘li Flavio Bolsonaro o‘ta o‘ngdan nomzod. U o‘tgan oy Braziliya terma jamoasi Jahon chempionatida o‘ynaganida sariq formani "Bolsonaro libosi" deb atagan. Kolumbiyada ham milliy forma o‘ng qanot prezidenti Abelardo de la Espriellaning saylov kampaniyasining markaziga aylangan.
Sotsiolog Brayan Kliftning fikricha, futbol liboslari siyosatchilarga mashhur millatchilikdan foydalanish imkonini beradi. "Futbol madaniyatda asosiy sport turi bo‘lgan mamlakatlarda futbol formasi o‘zingizni keng jamoaning bir qismi sifatida tasavvur qilishda juda kuchli vosita bo‘lishi mumkin", deydi u. Lotin Amerikasi futbolining global ta’siri bu jarayonda muhim rol o‘ynaydi.
Kolumbiyada de la Espriella tarafdorlari formani siyosiy ramz sifatida qabul qilishgan. Uning strategi Karlos Suares: "Biz buni qadriyatlarimizni ifodalovchi ramz sifatida ko‘rdik: birlik, kuch, vatanparvarlik va Kolumbiyaga cheksiz muhabbat", deydi. Biroq tanqidchilar bu libosning milliy ramzdan siyosiy vositaga aylantirilganini ta’kidlashgan. Chap qanot nomzodi Ivan Sepeda de la Espriellani milliy formani "o‘g‘irlashda" ayblagan.
Braziliyada Bolsonaro 2018 yilgi saylovlarda sariq formani vatanparvarlik va konservativ qadriyatlar ramzi sifatida ishlatgan. San-Paulu universiteti professori Marko Bettinening so‘zlariga ko‘ra, "milliy forma ramziy kapitalga aylangan. Kimki u bilan muvaffaqiyatli bog‘lansa, vatanparvarlik, tan olinish va mansublik kabi kuchli g‘oyalarga ega bo‘ladi".
Ammo bu kurashga qarshi norozilik ham kuchli. Kolumbiyada muxolifat vakillari sariq formani kiyib, "milliy terma jamoa libosi barchaga tegishli, hech bir guruhga emas", deyishgan. Braziliyada 2022 yilgi Jahon chempionati vaqtida sariq forma kiyish taranglikka sabab bo‘lgan. Ko‘k forma sotuvi oshgan, chunki odamlar sariq formani kiyish o‘ng qanot bilan bog‘lanish degan ma’noni anglatishidan qo‘rqishgan.
Futbol liboslari sotuvchisi Duarte esa siyosiy o‘yinlardan charchagan bo‘lsa-da, futbolga bo‘lgan ishtiyoqi o‘zgarmasligini aytadi. "Men siyosatdan hafsalam pir bo‘lgan, ammo bu mening futbolga bo‘lgan muhabbatimga ta’sir qilmaydi. Bunga 100 foiz ishonaman", deydi u.
Source: www.aljazeera.com