Birlashgan Millatlar Tashkilotining Inson huquqlari bo‘yicha Oliy komissari Volker Turkning bayonotiga ko‘ra, 19-martdan beri Eronda milliy xavfsizlikka oid ayblovlar bilan kamida 56 kishi qatl etilgan. Ulardan 27 tasi yil boshidagi umummilliy norozilik namoyishlari bilan bog‘liq ishlarda hukm qilingan.
Turk o‘z bayonotida o‘lim jazosi qo‘llanilishining keskin oshganidan xavotir bildirib, davlat tomonidan qatl etishlar muxolifatni bostirish vositasi sifatida ishlatilayotganini ta’kidladi. “Men Eronda mart oyidan beri qatllar va o‘lim jazosi hukmlarining ko‘payishidan xavotirdaman, chunki o‘lim jazosi aholi orasida qo‘rquv uyg‘otish va norozilikni bostirish uchun qo‘llanilmoqda”, dedi u.
BMT Inson huquqlari bo‘yicha idorasi (OHCHR) ma’lumotlariga ko‘ra, yana 100 dan ortiq kishi shunga o‘xshash xavfsizlik ayblovlari bo‘yicha qatl etilishi xavfi ostida turibdi. Shu bilan birga, giyohvand moddalar bilan bog‘liq jinoyatlar uchun qatllar “xavotirli darajada” davom etmoqda.
Turk Eron sud tizimidagi tizimli kamchiliklarni, xususan, “adolatli sudlov va tegishli jarayon kafolatlarining doimiy yo‘qligi”ni qayd etdi. Inson huquqlari idorasiga kelib tushgan ma’lumotlarga ko‘ra, o‘lim jazosiga olib kelgan iqrorlar qiynoq va boshqa shafqatsiz muomalalar ostida olingan.
BMT, shuningdek, sud jarayonlarining tezligi va maxfiyligidan xavotir bildirdi. Ba’zi qatllar hibsga olinganidan bir necha hafta o‘tib amalga oshirilgan bo‘lsa, 12 ayblanuvchi uch soatlik yopiq eshiklar ortidagi yagona sud majlisida o‘lim jazosiga hukm qilingan.
Amnesty International huquq himoyachilari tashkiloti iyul oyida bu qatllar to‘lqini yanvar oyidagi xalq qo‘zg‘olonidan keyingi davlat kampaniyasidan kelib chiqqanini ma’lum qildi. Tashkilot Eron hokimiyatini “norozilikni jazolash va bostirish, kuch va to‘liq nazorat obrazini yaratish” uchun qatllarni qo‘llamoqda, deb ogohlantirdi.
Milliy namoyishlar dekabr oxiri va yanvar oyida Eron riali qadrsizlanishi, giperinflyatsiya va oziq-ovqat narxlarining keskin oshishi natijasida boshlangan edi. Iqtisodiy ish tashlashlar tezda hukumatga qarshi keng ko‘lamli noroziliklarga aylanib, siyosiy islohotlarni talab qilgan.
BMT ekspertlari Eron hukumatini o‘zboshimchalik bilan hibsga olishlarni to‘xtatishga va jinoiy kodeksni isloh qilishga bir necha bor chaqirgan. Eron rasmiylari esa BMT tanqidlarini rad etib, o‘lim jazosi milliy qonunchilik va diniy qonunlarga muvofiq qo‘llaniladigan qonuniy chora ekanini ta’kidlamoqda.
Source: www.aljazeera.com