Afg'onistonda Tolibon 2021-yilda hokimiyatga qaytganidan beri qariyb 2,4 million qiz o'rta ta'limdan mahrum bo'ldi. Bu haqda YuNESKO seshanba kuni ma'lum qildi.
Bu ko'rsatkich o'tgan yilga nisbatan 200 mingga oshgan. Agar taqiq davom etsa, 2030-yilga borib bu raqam 4 millionga yetishi mumkin.
YuNESKOning favqulodda vaziyatlarda ta'lim bo'yicha dastur koordinatori Hoda Jaberianning so'zlariga ko'ra, Afg'oniston dunyoda qizlar va ayollarga o'rta va oliy ta'lim rasman taqiqlangan yagona davlat bo'lib qolmoqda. Uning ta'kidlashicha, besh yil bolaning ta'limidagi vaqtinchalik uzilish emas, balki deyarli butun o'rta maktab davrini qamrab oladi.
Tolibon 2021-yil 15-avgustda AQSh va NATO kuchlari chiqib ketganidan so'ng hokimiyatni qo'lga kiritdi. Ular dastlab ayollarga o'qishni davom ettirishga ruxsat berilishini va'da qilgan edi. Biroq 2022-yil martida qizlar o'rta maktabga, dekabrda esa ayollar universitetlarga kirishi taqiqlandi. Tolibon bu choralarni vaqtinchalik deb atagan bo'lsa-da, ular hali ham amalda.
Afg'oniston hukumati ayollar huquqlarini islom qonunlari va afg'on madaniyatiga mos ravishda hurmat qilishini ta'kidlaydi. Biroq cheklovlar ta'limdan tashqari ish, harakatlanish, jamoat joylari, sport zallari va go'zallik salonlariga ham taalluqli. Birlashgan Millatlar Tashkiloti bu tizimni "gender aparteidi" deb atagan.
YuNESKO ta'kidlashicha, bu cheklovlar yigirma yillik taraqqiyotni yo'qqa chiqardi. 2001-yilda qizlar maktabga deyarli qo'yilmagan bo'lsa, 2021-yilga kelib deyarli bir million qiz o'rta ta'limga jalb qilingan edi. Jaberianning aytishicha, Afg'oniston qizlar ta'limida katta yutuqlarga erishgan, ammo afsuski, bu yutuqlar butunlay yo'q qilindi.
YuNESKO qizlar va ayollarning o'rta va oliy ta'limga bo'lgan huquqini zudlik bilan va shartsiz tiklashga chaqiradi. Tashkilot jamoat ta'limi, savodxonlik va kasbiy dasturlarni qo'llab-quvvatlashda davom etmoqda. Biroq oqibatlar og'ir: 2066-yilga borib 600 ming ayol ishchi kuchidan chetda qolishi, 9,6 milliard dollar daromad yo'qotilishi va erta turmush xavfi ortishi mumkin.
Taqiq ayol o'qituvchilar yetishmasligini ham kuchaytirmoqda. YuNESKO 2030-yilga borib Afg'onistonda 11 mingdan ortiq malakali ayol o'qituvchi yetishmasligini bashorat qilmoqda. Ko'plab o'qituvchilar mamlakatni tark etgan, qolganlariga esa dars berish taqiqlangan.
Afg'oniston ta'lim tizimi boshqa muammolarga ham duch kelmoqda: ikki milliondan ortiq boshlang'ich maktab o'quvchilari maktabdan tashqarida, 10 yoshli bolalarning 90 foizdan ko'prog'i oddiy matnni o'qiy olmaydi. Maktablarning yarmida suv, sanitariya yoki isitish tizimi yo'q. 2025-yilda uch million odam mamlakatga qaytgan, 2023-yildan beri esa yetti milliondan ortiq odam qaytgan yoki qaytarilgan. Tabiiy ofatlar 2021-yildan beri mingga yaqin maktabni yopilishiga sabab bo'lgan.
Source: www.dw.com