Save the Children tashkilotining yangi tadqiqotiga ko'ra, Afg'onistonda har o'n chaqaloq va yosh boladan biri o'tkir to'yib ovqatlanmaslik (malnutritsiya) holatidan aziyat chekmoqda.
O'tkir malnutritsiya — bu bolaning vazni va umumiy sog'lig'ining qisqa vaqt ichida keskin yomonlashuvi bo'lib, hayot uchun xavfli holat hisoblanadi. Bu holat oziq-ovqat iste'molining kamayishi yoki og'ir kasallik tufayli yuzaga keladi, natijada organizm tezda yog' va mushak massasini yo'qotadi.
Tashkilotning payshanba kuni e'lon qilgan ma'lumotiga ko'ra, Afg'onistonda malnutritsiya xavfi ostidagi bolalar soni ortib bormoqda, chunki sog'liqni saqlash xizmatlari moliyalashtirish yetishmasligi tufayli yopilmoqda. Birlashgan Millatlar Tashkiloti ma'lumotlariga tayanib, Save the Children besh yoshgacha bo'lgan bolalarning deyarli o'ndan birida malnutritsiya kuzatilayotganini va bu ko'rsatkich barqarorlashmayotganini ta'kidlaydi.
Tashkilotning qo'shimcha qilishicha, 2026-yilning ikkinchi choragida mamlakatning uchdan ikki qismidagi viloyatlarda o'tkir malnutritsiya darajasi o'tgan yilning shu davriga nisbatan yomonlashgan. So'nggi to'rt yil ichida besh yoshgacha bo'lgan bolalarda o'tkir malnutritsiya 14 foizga oshib, 2026-yilda 3,7 million bolani qamrab olgan.
Save the Children malnutritsiyaning o'sishini asosan mamlakatga insonparvarlik yordamining qisqarishi bilan bog'laydi. Bu esa 600 ga yaqin muhim tibbiy muassasaning yopilishiga olib kelgan. Ilgari bu xizmatlardan 4 million kishi, jumladan yarmi bolalar foydalangan.
So'nggi to'rt yil ichida Afg'onistonga insonparvarlik yordami 2022-yildagi 3,27 milliard dollardan 2025-yilda 1 milliard dollarga qariyb 70 foizga kamaygan. Bu Tolibon 2021-yil avgustida hokimiyatni egallab, AQSh va ittifoqchilar mamlakatni tark etganidan keyin sodir bo'ldi. O'shandan beri xorijiy yordam cheklangan.
2026-yilning yarmidan o'tib, atigi 438 million dollar insonparvarlik yordami ajratilgan, deya ma'lum qiladi Save the Children. Bu 74 foizlik moliyaviy bo'shliqni anglatadi.
Save the Children 14 ta tibbiy klinikani ochiq saqlashga muvaffaq bo'lganini va shimoliy Afg'onistonning tog'li hududlarida 10 ming kishiga tibbiy xizmat ko'rsatayotgan yagona tashkilot ekanini aytadi.
Yana bir qiyinchilik — Afg'oniston aholisining 2023-yil sentabridan beri 12 foizga o'sgani. Bunga asosan Pokiston va Erondan qaytarilgan olti milliondan ortiq afg'on sabab bo'ldi, chunki ikkala davlat ham afg'on qochqinlari uchun shartlarni qattiqlashtirib, deportatsiyalarni kuchaytirdi.
“Dunyo yuz o'girib qaray olmaydi. Og'ir ochlik, qaytganlarning hayratlanarli soni va ofatlar, so'nggi mojarolar hamda to'rt yillik qurg'oqchilik tufayli ichki ko'chishlar cheklangan gumanitar resurslarni tang holatga keltirmoqda”, — dedi Save the Childrenning Afg'onistondagi mamlakat direktori Ashish Damle. “Xalqaro hamjamiyat endi tanlov oldida: yoki oilalar sinish nuqtasiga yetgandan keyin javob berishda davom etish, yoki bolalarning hayoti, huquqlari va kelajagini himoya qilish uchun erta harakat qilish”.
Afg'onistonga insonparvarlik yordami so'nggi besh yil ichida keskin kamaydi, chunki xalqaro donorlar Tolibon 2021-yilda hokimiyatga qaytganidan keyin chekingan. Tolibon hokimiyati, AQSh qo'shinlarining olib chiqilishi va Prezident Ashraf G'ani hukumati qulashi ortidan ko'plab donorlar yordamni cheklab yoki qayta yo'naltirib, sanksiyalarni kuchaytirib, yordam operatsiyalariga qattiqroq shartlar qo'ydi.
Alohida muammo — Tolibonning ayol gumanitar xodimlarga qo'ygan taqiqi, bu tashkilotlarning ayollar va bolalarga yordam yetkazish imkoniyatini keskin chekladi. Moliyaviy yetishmovchilik ham ko'plab tashkilotlarni yopilishga yoki dasturlarni to'xtatishga majbur qildi.
2021-yilgacha AQSh Afg'onistonning eng yirik yordam donori edi. Tolibon hokimiyatga kelganidan keyin esa AQSh yordami asosan bilvosita kanallar orqali, masalan, BMT yoki nodavlat tashkilotlar orqali yo'naltirilmoqda va avvalgining kichik bir qismini tashkil qilmoqda. Bundan tashqari, Tramp ma'muriyati xorijiy yordamni keskin qisqartirdi, AQSh Tolibon yetakchilariga qarshi sanksiyalarni kengaytirdi va mamlakatdagi afg'on davlat aktivlarini muzlatib qo'ydi.
Ekspertlarning ta'kidlashicha, Yevropa Ittifoqi va Jahon banki ham yirik rekonstruksiya dasturlarini to'xtatib, kichikroq, favqulodda yordam dasturlarini nodavlat tashkilotlar orqali bosqichma-bosqich qayta boshlagan.
Source: www.aljazeera.com