Isroil harbiylari G‘azo sektorida millionlab tonna vayronalarni maydalash, aralashtirish va tashish bo‘yicha keng ko‘lamli operatsiya o‘tkazmoqda. Bu haqda xalqaro huquq himoyasi tashkilotlari va kuzatuvchilar ma’lum qildi.
Isroil armiyasining shahar landshaftini tizimli ravishda o‘zgartirishi 2023-yil oktabrdan beri davom etayotgan urushda halok bo‘lgan 73 mingdan ortiq falastinlik, asosan bolalar va ayollar, fojiasi fonida sodir bo‘lmoqda.
Yevro-O‘rta yer dengizi Inson Huquqlari Monitori (Euro-Med Monitor) hisobotiga ko‘ra, vayronalarni olib tashlash demografik muhandislik va genotsid dalillarini yo‘q qilishga urinish bo‘lishi mumkin. Hisobotda G‘azo sektorida taxminan 68 million tonna vayronalar to‘plangani, shundan kamida 10 million tonnasi allaqachon olib tashlangan yoki maydalangan.
Isroil nazoratidagi hududlarda, ya’ni sektorning uchdan ikki qismida, 400 ga yaqin og‘ir ekskavator, maydalash va tashish texnikasi ishlamoqda. Har kuni 100 ga yaqin yuk mashinasi vayronalarni Isroil va G‘arbiy Sohildagi noma’lum joylarga olib ketmoqda.
Amnesty International tadqiqotchisi Budur Hassanning aytishicha, bu urush davomida Isroil tomonidan sodir etilgan jinoyatlar dalillarini yo‘q qilishga qaratilgan hisoblangan urinish bo‘lishi mumkin. “Buldozerlash G‘azo shahri va butun sektor yerlarini yo‘q qilishga qaratilgan barcha urinishlarning ajralmas qismidir”, deydi u.
G‘azo sektori NNT tarmog‘i direktori Muhammad Salha vayronalar tarkibida raketa parchalari, o‘q-dorilar va shaxsiy buyumlar borligini, ular kelajakda javobgarlikni belgilash uchun muhimligini ta’kidlaydi. “Ishg‘ol vayronalarni ko‘chirib, maydalab, Yashil chiziq ichiga olib ketmoqda, bu esa jinoyat joyini yo‘q qilish demakdir”, deydi u.
Mutaxassislar vayronalarni olib tashlash G‘azo aholisining o‘z uylariga qaytishini oldini olish va hududni yashash uchun yaroqsiz holga keltirishga qaratilganligini ta’kidlamoqda. Bu, shuningdek, Isroilning G‘azoda yahudiy aholi punktlarini qayta tiklash harakatlariga zamin yaratishi mumkin.
G‘azo fuqaro muhofazasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yil iyul holatiga ko‘ra, bedarak yo‘qolganlar soni 8,500 kishini tashkil etadi. Vayronalarni og‘ir texnika bilan olib tashlash ularning qoldiqlarini maydalashi yoki sochib yuborishi mumkin, bu esa oilalarning yaqinlarining taqdirini bilish huquqini jiddiy buzadi.
Falastinlik Abu Asimning aytishicha, uning oila a’zolari hali ham sharqiy G‘azodagi uylari vayronalari ostida qolgan. “Biz ularni yo‘qotdik, birinchi fojia ularning shahid bo‘lishi edi, ikkinchi kundalik fojia esa qabrlar yo‘qligi va bu jinoyatlarni isbotlash uchun dalillarning yo‘qligi”, deydi u.
Al Mezan Inson Huquqlari Markazi advokati Samir al-Mana’ama Isroil armiyasi G‘azo sektorining sharqiy qismining 70 foizini egallab olganini va qutqaruv guruhlarining shahidlar jasadlarini olib chiqishiga to‘sqinlik qilayotganini aytadi. Bu xalqaro gumanitar huquqning aniq buzilishi hisoblanadi.
G‘azo fuqaro muhofazasi direktori Raed al-Dahshan vaziyatning murakkabligini ta’kidlab, “Sariq chiziq” ichidagi hududlarga kirish uchun maxsus jihozlar va muvofiqlashtirish zarurligini aytadi.
Salha, shuningdek, G‘azo sektoridagi qabristonlarning 93 foizdan ortig‘i to‘liq yoki qisman vayron qilinganini ma’lum qildi. “Na tosh, na inson, na qabrlaridagi o‘liklar ishg‘oldan omon qolmadi”, deydi u.
Source: www.aljazeera.com