Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT) mutaxassislari joriy El-Ninyo hodisasi so'nggi 40 yildagi eng kuchli bo'lishi mumkinligini ma'lum qildi. Jahon meteorologiya tashkiloti (JMT) payshanba kuni e'lon qilgan yangilanishda bu hodisa yanada kuchayishi va kelasi yilning fevraligacha davom etishi deyarli aniq ekani ta'kidlangan.
BMTning ixtisoslashgan agentligi El-Ninyo kelgusi oylarda "juda kuchli" darajaga yetishini, bu esa haddan tashqari issiqlik, qurg'oqchilik va suv toshqinlari xavfini oshirib, aholi turmushi va iqtisodiyotga jiddiy zarba berishini ogohlantirgan.
BMT Bosh kotibi Antonio Guterrish o'z bayonotida "El-Ninyo ko'z o'ngimizda haddan tashqari kuchaymoqda", deb ta'kidlab, "ilm-fan hech qanday shubha qoldirmaydi: sayyora noma'lum suvlarda, va bu suvlar isib bormoqda", degan.
JMT rahbari Selest Saulo Jenevada o'tkazilgan matbuot anjumanida joriy traektoriya bo'yicha El-Ninyo "monitoring boshlanganidan beri kuzatilgan eng kuchli hodisa bo'lishi mumkin, ya'ni so'nggi qirq yillikda qo'llanilgan jadvallardan ham oshib ketadi", deb aytgan.
El-Ninyo har ikki yildan yetti yilgacha takrorlanadigan tabiiy iqlim hodisasi bo'lib, uning yuzaga kelishi iqlim o'zgarishi bilan bog'liq emas. Biroq olimlarning ta'kidlashicha, u qazib olinadigan yoqilg'ilarning davomli yonishi natijasida yuzaga kelgan global isish ta'sirini yanada kuchaytirishi mumkin.
JMT El-Ninyoni kuchsiz, o'rtacha, kuchli va juda kuchli deb tasniflaydi; hozirgi hodisa eng yuqori intensivlik darajasiga yetishi kutilmoqda. Bu hodisa Tinch okeanining markaziy va sharqiy ekvatorial qismida sirt haroratining isishi bilan boshlanadi va butun dunyo bo'ylab shamollar, bosim va yog'inlar shaklini o'zgartiradi.
Masalan, El-Ninyo Avstraliya, Indoneziya va Amazonkaning bir qismida qurg'oqchilikka olib keladi, Sharqiy Afrika va AQShning janubida esa kuchli yog'ingarchilik kuzatiladi. Odatda El-Ninyo mart-iyun oylarida boshlanib, yil oxiriga borib eng yuqori cho'qqiga chiqadi va 9-12 oy davom etadi.
Saulo kelasi yilning fevraligacha El-Ninyoning davom etish ehtimoli "deyarli 100%" ekanini, bu tashkilot tarixida birinchi marta bunday darajadagi ishonch bildirilayotganini aytgan. Tropik Tinch okeani sirtidagi suv harorati allaqachon o'rtacha darajadan ancha yuqori va o'sishda davom etmoqda; iyul va avgust oylarida ba'zi hududlarda suv osti harorati me'yordan 8 darajaga oshgan.
El-Ninyo yil oxirida eng yuqori cho'qqiga chiqishi kutilsa-da, uning oqibatlari 2027 yilgacha sezilishi mumkin. Global o'rtacha harorat ko'pincha El-Ninyodan keyingi yili ayniqsa yuqori bo'ladi; masalan, 2023-2024 yillardagi El-Ninyo 2024 yilni rekord darajada issiq qilgan. Saulo "agar bu rekord yangilanmasa, ajablanmaslik kerak", degan.
Saulo qurg'oqchilik, suv toshqinlari va haddan tashqari issiqlik allaqachon vayronagarchilik keltirayotganini, El-Ninyo kuchayishi bilan bu ta'sirlar "ko'payib, kaskadli" bo'lishini ta'kidlab, iqlimga sezgir tarmoqlarni himoya qilishga tayyorgarlik ko'rishga chaqirgan. "Bizda yo'qotadigan vaqt yo'q", degan u.
Source: www.dw.com