Hutiylar kuchlari Qizil dengizning sharqiy qirg‘og‘ida joylashgan Mayun (Perim) orolini to‘liq nazoratga oldi. Bu haqda Yamanda xalqaro miqyosda tan olingan hukumatning yuqori martabali harbiy amaldori va Hutiylar vakili juma kuni Associated Press agentligiga ma’lum qildi. Bu qadam Hutiylarning Bob al-Mandab bo‘g‘zi ustidan nazoratini mustahkamlab, mintaqaviy kuchlar muvozanatiga jiddiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Mayun oroli – Bob al-Mandab bo‘g‘zining markazida joylashgan 13 kvadrat kilometr maydonga ega vulqon orol. U bo‘g‘zni ikki kanalga bo‘lib turadi. 2021-yilda Saudiya boshchiligidagi koalitsiya orolda o‘z kuchlari borligini ma’lum qilgan, BAA bilan bog‘liq aviabaza qurilayotgani haqida xabarlar tarqalgan edi. BAA o‘tgan yil oxirida Yamandagi harbiy ishtirokini to‘xtatib, qo‘shinlarini olib chiqdi, ammo aviabaza taqdiri noaniq qolmoqda. Endi Hutiylar orolni egallab, bo‘g‘izda jismoniy mavjudlikka ega bo‘ldi.
Bob al-Mandab bo‘g‘zi global dengiz savdosi uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega, chunki u Qizil dengizning janubiy kirish qismi bo‘lib, shimolda Suvaysh kanali joylashgan. Mart oyida AQSh-Isroil tomonidan Fors ko‘rfazidagi Hurmuz bo‘g‘zining yopilishi bu yo‘nalishning ahamiyatini yanada oshirdi. Al-Jazira muxbiri Yusuf Mavriyning xabar berishicha, Hutiylar bo‘g‘iz atrofidagi hududlarni, jumladan Xanish orolini va Yamanning butun Qizil dengiz qirg‘og‘ini nazorat qiladi. Payshanba kuni Hutiylar Moxa port shahrini ham egalladi.
Xavfsizlik va mudofaa tahlilchisi Volfgang Pustayning ta’kidlashicha, Hutiylarning butun Qizil dengiz qirg‘og‘ini egallashi ularga "Bob al-Mandab orqali har qanday dengiz harakatini to‘xtatish imkoniyatini" beradi. Bu Hutiylarga Saudiya koalitsiyasiga qarshi kurashda katta ustunlik yaratadi, shuningdek, Eronning AQSh bilan ziddiyatida qo‘shimcha vosita bo‘lib xizmat qiladi. Chatham House tadqiqotchisi Farea al-Muslimiyning fikricha, bu rivojlanish Hutiylarning ichki maqsadlariga ham, Eronning AQSh bilan muzokaralardagi mavqeiga ham xizmat qiladi.
Hutiylar Qizil dengiz va Bob al-Mandabda oddiy kemalar uchun xavf yo‘qligini, faqat Saudiya Arabistoni bilan bog‘liq kemalarni bloklashini ma’lum qildi. Harbiy vakil Yahyo Sariy "blokadaga blokada, eskalatsiyaga eskalatsiya" strategiyasini davom ettirishlarini aytdi. Ammo 2023-yil noyabrdan 2025-yil o‘rtalarigacha Hutiylar Qizil dengizda 100 dan ortiq tijorat kemasiga hujum qilgan, ularning ba’zilari Isroil yoki ittifoqchilari bilan bog‘liq bo‘lmagan. Agar Hutiylar yana nishonlarini kengaytirsa, yangi pozitsiyalari kemalarga hujum qilishni osonlashtiradi. Iqtisodchi Javed Hassanning so‘zlariga ko‘ra, Qizil dengizdagi har qanday uzilish global energiya bozoriga jiddiy ta’sir qiladi, urush xavfi sug‘urtasi va charter stavkalari oshadi, bu esa inflyatsion zarbaga olib keladi.
Saudiya koalitsiyasi qo‘llab-quvvatlayotgan hukumat kuchlari Hutiylar oldinga siljiganida tez chekingan. London King‘s kolleji dotsenti Andreas Krigning aytishicha, Hutiylar qisqa muddatda orolni ushlab turish imkoniyatiga ega, ammo uzoq muddatda orolni amfibiya hujumidan himoya qilish qiyin. AQSh prezidenti Donald Trump Irlandiyaga tashrifi chog‘ida Hutiylar AQShdan Yamandagi mojaroga aralashmaslikni so‘raganini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Hutiylar "bizga qo‘ng‘iroq qildi" va "bizni jang qilishni xohlamaydi". Trump Saudiya valiahti Muhammad bin Salmonni "yaxshi do‘st" deb atadi va "hammasi yaxshi bo‘ladi" dedi.
Source: www.aljazeera.com