AQSh Oliy sudi prezident Donald Trampning noyabr oyida bo‘lib o‘tadigan oraliq saylovlar oldidan pochta orqali ovoz berishni cheklashga urinishini rad etdi. Sud qarori bilan shtatlar o‘zlarining ko‘p yillar davomida qo‘llab kelgan tartib-qoidalari asosida byulletenlarni yuborishni davom ettirishlari mumkin bo‘ldi.
Tramp Oliy suddan quyi sudning pochta orqali ovoz berishni cheklash bo‘yicha buyrug‘ini bekor qilishni so‘ragan edi. Konservativ sudya Brett Kavanaugh ko‘pchilik fikriga qo‘shilib, prezidentning rejasi oxir-oqibat qonuniy bo‘lishi mumkinligini, ammo «shtat va mahalliy saylov komissiyalarida saylovlar oldidan ushbu qoidani oqilona joriy etish uchun yetarli vaqt yo‘qligini» ta’kidladi. Konservativ sudyalar Samuel Alito va Klarens Tomas esa qisqa qarorga ochiqchasiga qarshi chiqishdi.
Bu ish katta ahamiyatga ega, chunki mamlakatda saylovchilarning qariyb uchdan bir qismi pochta orqali ovoz beradi. Trampning rejasi shtatlarga yagona konvert uslubini qabul qilishni va pochta xizmatiga byulleten oluvchilar ro‘yxatini taqdim etishni majburiyat qilishi mumkin edi. Pochta xizmati esa yangi standartlarga javob bermagan byulletenlarni yuborishdan bosh tortishi mumkin edi.
Ma’lumot tarqatuvchi (whistleblower) hisobotida pochta tizimining talablari millionlab byulletenlarning umuman yuborilmasligiga olib kelishi mumkinligi, chunki portal to‘g‘ri qurilmagan va shuning uchun nosozliklar yuz berishi mumkinligi da’vo qilingan. Tanqidchilar cheklovlar 3-noyabr saylovi oldidan minglab qonuniy byulletenlarning yetkazib berilishini buzishi mumkinligini ta’kidlashmoqda. Alabama, Shimoliy Karolina va Viskonsin kabi shtatlar o‘tgan hafta davomida saylovchilarga pochta byulletenlarini yuborishni boshlagan.
Demokratik shtat rasmiylari va ovoz berish huquqlarini himoya qiluvchi guruhlar cheklovlarga sudda qarshi chiqishdi. Ular prezidentning saylov qoidalarini belgilash bo‘yicha konstitutsiyaviy vakolati yo‘qligini, bu esa «yirik saylov arafasida pochta orqali ovoz berishni deyarli yo‘q qilishi» mumkinligini ta’kidlashdi. Quyi sudlar Trampning yangi tizimini to‘xtatib qo‘ygan edi, shuning uchun u Oliy sudga murojaat qilishga majbur bo‘ldi.
Mart oyida Tramp pochta orqali ovoz berishni cheklash to‘g‘risida ijro farmonini imzoladi va uni hech qanday dalil keltirmasdan firibgarlikka moyil deb atadi. AQSh prezidenti, o‘zi ham ko‘pincha pochta orqali ovoz berishdan foydalanadi, uzoq vaqtdan beri bu tizimga qarshi. U hatto 2020-yilda demokrat Jo Baydenga saylovda yutqazganini noto‘g‘ri ravishda shu tizim bilan bog‘lagan edi. Turli so‘rovlar shuni ko‘rsatadiki, pochta byulletenlarini cheklash respublikachilarga foyda keltiradi, chunki demokrat saylovchilar bu tizimdan ko‘proq foydalanadi. So‘rovlar respublikachilar partiyasining noyabr oyida Kongressdagi, xususan Vakillar palatasidagi tor ko‘pchilikni yo‘qotish xavfi katta ekanligini prognoz qilmoqda.
Source: www.dw.com