Germaniya avtomobil ishlab chiqaruvchilari xodimlardan haftasiga 35 soat o‘rniga 40 soat ishlashni, ammo qo‘shimcha haq to‘lamaslikni talab qilmoqda. Ular bu chora raqobatbardoshlikni oshirishini ta’kidlaydi. Kasaba uyushmalari esa bu taklifga keskin qarshi chiqib, ishchilar huquqlariga tajovuz deb baholamoqda.

Germaniyaning mashhur avtomobil sanoati chuqur inqirozga yuz tutgan. Yuqori ishlab chiqarish xarajatlari, AQShning jazolovchi tariflari, Xitoydan kuchayib borayotgan raqobat va elektr transport vositalariga o‘tishdagi qiyinchiliklar sohani qisib qo‘ymoqda. Volkswagen, Mercedes-Benz va BMW kabi yirik kompaniyalar ishlab chiqarishni qisqartirish va xarajatlarni kamaytirish rejalarini e’lon qildi. Bu soha mamlakatdagi boshqa har qanday sanoat tarmog‘iga qaraganda tezroq ish o‘rinlarini yo‘qotmoqda.

Masalan, Volkswagen o‘n yillik oxirigacha butun dunyo bo‘ylab ishchi kuchining taxminan 15 foizini, ya’ni 100 ming ish o‘rnini qisqartirishni rejalashtirmoqda. BMW esa 2027 yil oxirigacha 8 mingga yaqin ish o‘rnini (ishchi kuchining 5 foizi) qisqartirishini ma’lum qildi. Bosch va ZF Friedrichshafen kabi avtomobil butlovchi qismlari ishlab chiqaruvchilari ham qiyin bozor sharoitlari va global raqobat tufayli minglab ish o‘rnini qisqartirishni e’lon qildi.

Germaniyaning Bochum shahridagi Avtomobil Tadqiqotlari Markazi (CAR) direktori Ferdinand Dudenhöfferning so‘zlariga ko‘ra, xarajatlar oshishi va ishlab chiqarishning chet elga ko‘chirilishi natijasida Germaniya avtosanoati raqobatbardoshligini yo‘qotmoqda. «2018 yilda sohada 830 mingga yaqin kishi ishlagan. Hozir bu raqam 700 mingdan past», — dedi u DW nashriga. «Bizning prognozimizga ko‘ra, 2030 yilga kelib bu ko‘rsatkich 500 mingni tashkil etadi». Uning qo‘shimcha qilishicha, raqobatbardoshlikni tiklash va kelajakda ish o‘rinlarini saqlab qolish uchun ishlab chiqarish va energiya xarajatlarini kamaytirish, logistika infratuzilmasini yaxshilash va qulay soliq shart-sharoitlarini yaratish kabi bir qator choralar zarur.

Avtomobil sanoati rahbarlari Germaniyadagi mehnat xarajatlari xalqaro raqobatchilarga nisbatan juda yuqori ekanligiga qo‘shiladi. Konsalting kompaniyasi Oliver Wyman tomonidan e’lon qilingan hisobotga ko‘ra, mamlakatda har bir avtomobil uchun mehnat xarajatlari o‘rtacha 3307 dollar (2882 yevro) ni tashkil etadi, Yaponiyada bu ko‘rsatkich 769 dollar, Xitoyda esa 597 dollar. Mehnat xarajatlarini kamaytirish uchun avtomobil ishlab chiqaruvchilari Germaniyadagi xodimlardan haftasiga 35 soat o‘rniga 40 soat ishlashni, ammo ish haqini oshirmaslikni talab qilmoqda. 35 soatlik ish haftasi Germaniya avtosanoatining ko‘p qismida uzoq vaqtdan beri standart hisoblanadi va 1980-1990-yillarda tuzilgan jamoaviy bitimlar natijasida paydo bo‘lgan. Dudenhöfferning aytishicha, bu Germaniya yuqori raqobatbardosh bo‘lgan davrni aks ettiradi, ammo «o‘sha vaqt tugadi».

Ishchilar kasaba uyushmalari esa ish vaqtini uzaytirishga keskin qarshi. Nufuzli IG Metall kasaba uyushmasi rahbari Kristiane Bennerning aytishicha, ishchilar allaqachon bir necha milliard yevroga teng ish haqi qisqartirishlari va boshqa imtiyozlardan voz kechishgan, ammo hozir bu hali ham yetarli emasligi aytilmoqda. Kasaba uyushmasi Germaniya avtomobil ishlab chiqaruvchilari zaif talab va to‘liq ishlamayotgan zavodlar bilan kurashayotganini, ishchi kuchi soatlarining yetishmasligi muammosi emasligini ta’kidlaydi. «Ishchi kuchi uzoqroq ishlashi tufayli birorta ham qo‘shimcha avtomobil sotilmaydi», — deya e’lon qildi kasaba uyushmasi. IG Metall 21 sentyabr kuni butun mamlakat bo‘ylab 200 dan ortiq joyda ish o‘rinlarini qisqartirish va avtomobil sektoridagi mehnat sharoitlariga ta’sir qiluvchi boshqa choralarga qarshi namoyishlar o‘tkazmoqda.

Dudenhöfferning ta’kidlashicha, kasaba uyushmasi «20 yil oldingi qoldiqlar uchun kurashmoqda va bugungi voqelikni unutmoqda». Uning hisob-kitoblariga ko‘ra, agar avtomobil ishlab chiqaruvchilar 35 soatlik haftadan 40 soatlik haftaga o‘tsa, xodimlar xarajatlari 13 foizga kamayadi. «Biz xodimlardan pul olmayapmiz, balki Germaniyada, avtomobil sanoatida kelajakda ish o‘rinlarini yaratish uchun shart-sharoit yaratmoqdamiz», — dedi u. Bergisch Gladbach shahridagi Avtomobil Menejmenti Markazi (CAM) rahbari Shtefan Bratzelning aytishicha, 35 soatlik hafta kasaba uyushmalarining jamoaviy bitimlar tarixidagi asosiy yutug‘i bo‘lib, shuning uchun boshqaruv va kasaba uyushmalari o‘rtasida «mojaro muqarrar». Boshqa tomondan, bir xil ish haqi evaziga ko‘proq ish soati matematik jihatdan soatiga mehnat xarajatlarini kamaytiradi, deya qo‘shimcha qildi u. «Oxir-oqibat, bu hozirgi transformatsiya yukini kompaniyalar va xodimlar o‘rtasida qanday taqsimlash kerakligi haqidagi savolni tug‘diradi», — dedi Bratzel.

Mutaxassislarning ta’kidlashicha, Germaniya ishlab chiqarish maydonchalarida mehnat xarajatlarini yaxshilash zarur, ammo bu o‘z-o‘zidan sanoatning chuqur tarkibiy muammolarini hal qilmaydi. «Haftada besh soat ko‘proq ishlash Xitoyga qarshi texnologik poygada g‘alaba qozonishga yordam bermaydi», — dedi Bratzel. Uning ta’kidlashicha, raqobatbardoshlikni tiklash uchun Germaniya avtomobil ishlab chiqaruvchilari jozibador va arzon elektr transport vositalarini taklif qilishlari, dasturiy ta’minot va sun’iy intellektga katta miqdorda sarmoya kiritishlari hamda ishlab chiqish va ishlab chiqarish jarayonlari samaradorligini oshirishlari kerak. «Nemis ishlab chiqaruvchilari xalqaro standartlar bo‘yicha qanchalik qimmat bo‘lsa, texnologik jihatdan kamida shunchalik innovatsion va yuqori samarali bo‘lishi kerak», — dedi Bratzel. Shu bilan birga, uning tushuntirishicha, Germaniya energiya, soliqlar, byurokratiya va infratuzilma bo‘yicha raqobatbardosh shart-sharoitlarga muhtoj. Dudenhöffer ham bu fikrga qo‘shilib, Germaniya qiyin, ammo zarur islohotlarni amalga oshirishi kerakligini aytdi. «Germaniya o‘z avtomobil sanoati va ish o‘rinlari uchun yaroqli variant deb hisoblanishi uchun biz raqobatbardoshligimizni tiklashimiz kerak», — dedi u. Va buning uchun mehnat va energiya xarajatlarini kamaytirish, soliqlarni moslashtirish va yaxshi logistika infratuzilmasini yaratish kabi ko‘plab jabhalarda harakat qilish zarur. «Ammo kelgusi yillar juda qiyin bo‘ladi», — ogohlantirdi Dudenhöffer. «Va agar biz hozirgi holatni saqlab qolsak va 20 yil oldin ega bo‘lgan farovonligimizga tayanamiz deb o‘ylasak, yanada qiyinlashadi».

Source: www.dw.com