Isroil hukumati noqonuniy yahudiy posyolkalarida faoliyat yurituvchi kompaniyalarga 200 ming shekelgacha (54 ming dollar) miqdorida moliyaviy yordam ko'rsatishni rejalashtirmoqda. Bu qaror Yevropa davlatlarining ushbu posyolkalardan chiqadigan mahsulotlarni taqiqlashga oid majburiyatlari fonida qabul qilinmoqda. Ta'kidlanishicha, G'arbiy Sohildagi falastinliklarga nisbatan inson huquqlari buzilishi kuchayib borayotgan bir paytda, Isroil o'z iqtisodiy manfaatlarini himoya qilishga urinmoqda.
Iqtisodiyot va sanoat vazirligi huzuridagi Tashqi savdo boshqarmasi rahbari Roey Fisherning Calcalist nashriga ma'lum qilishicha, noqonuniy posyolkalardagi kompaniyalarga "muqobil bozorlar" topishda yordam berish uchun "maxsus guruh" tuzilgan. Ushbu bozorlar qatoriga Filippin, Hindiston, Birlashgan Arab Amirliklari, Chili va Argentina kiradi. Yordam dasturi yangi uzilgan meva-sabzavot eksportchilarini ham qamrab oladi. Xabar qilinishicha, allaqachon 25 dan ortiq kompaniya yordam olish uchun ariza topshirgan.
Fisherning ta'kidlashicha, taqiqlar hozircha barcha sohalarga ta'sir qilmaydi. "Hamma ham bizni boykot qilmayapti", dedi u va Yevropa davlatlari o'rtasida farqlar mavjudligini qayd etdi. "Ayni damda Ispaniya va Niderlandiya Yevropada samarali boykot joriy etgan yagona davlatlardir. Boykot e'lon qilgan davlatlar, jumladan Angliya ham, buni Isroilning barcha eksportiga tatbiq etmagan", deya qo'shimcha qildi u.
Chatham House tahlilchisi Julie Norman Al Jazeeraga bergan intervyusida grantlar eksportchilarga yangi bozorlar topishda "sezilarli yordam" bo'lishini, ammo taqiqlarning moliyaviy ta'siri hali "noaniq"ligini aytdi. Uning so'zlariga ko'ra, grantlar qisqa muddatda yo'qotilgan savdo hajmini to'liq qoplay olmaydi, chunki Buyuk Britaniya va Yevropa Ittifoqi birgalikda Isroil eksportining "uchdan bir qismidan ko'prog'ini" tashkil qiladi.
Normanning fikricha, hukumatning bunday qo'llab-quvvatlashi posyolkalarni iqtisodiy jihatdan nishonga olishga urinayotgan davlatlar oldidagi kengroq muammoni ko'rsatadi. "Grantlar masalasi Buyuk Britaniya yoki Yevropa davlatlari uchun posyolkalarni nishonga olishda qiyinchilik tug'diradi, chunki posyolkalarning o'zi hamon Isroil hukumati tomonidan qo'llab-quvvatlanmoqda", dedi u.
Buyuk Britaniyada joylashgan "Friends of Al-Aqsa" nodavlat tashkiloti direktori Shamiul Joarder Al Jazeeraga aytishicha, hukumatning eksportchilarga muqobil bozorlar topishda yordam berishi taqiqlarning "tijoriy ta'sirini yumshatishi" mumkin. "Bu faqat posyolka mahsulotlarini nishonga olishning o'zi yetarli emasligini ko'rsatadi, chunki posyolka iqtisodiyoti o'z savdosini boshqa joyga yo'naltirishi mumkin", deya qo'shimcha qildi u.
Ko'plab davlatlar Isroil posyolkalari bilan savdoni cheklashga va'da bergan bo'lsa-da, amalda bu choralarni juda ozchiligi kuchga kiritgan. 8-sentabr kuni Kanada, Daniya, Finlyandiya, Fransiya, Islandiya, Irlandiya, Norvegiya, Polsha, Portugaliya, Ispaniya, Shvetsiya va Buyuk Britaniya qo'shma bayonot chiqarib, milliy cheklovlar joriy etish niyatida ekanliklarini yoki Yevropa darajasida bunday choralarni qo'llab-quvvatlashlarini ma'lum qilgan edi. Biroq, bu davlatlardan faqat bir nechtasi amalda cheklovlarni joriy qilgan. Ispaniya va Irlandiya posyolka mahsulotlarini import qilishga qaratilgan choralarni kiritgan bo'lsa, Niderlandiya 22-sentabrdan boshlab o'z taqiqini kuchga kiritdi.
Niderlandiya chorasi boshqalarnikidan ko'ra qat'iyroq. U noqonuniy Isroil posyolkalaridan tovarlarni import qilish, sotib olish va sotishni, shuningdek, ushbu savdoni osonlashtiruvchi xizmatlarni va cheklovlarni chetlab o'tishga urinishlarni taqiqlaydi. Uning ahamiyati Niderlandiya bozoridan tashqariga ham cho'ziladi, chunki mamlakat Yevropaning qolgan qismiga kiruvchi tovarlar uchun asosiy darvoza hisoblanadi.
Boshqa davlatlarda choralar turli bosqichlarda bo'lib, hali kuchga kirmagan. Belgiya vazirlar mahkamasi 18-iyulda Isroil posyolkalaridan kelgan tovarlar uchun import ruxsatnomalarini tizimli ravishda rad etishni nazarda tutuvchi qonun loyihasini ma'qullagan. Biroq taklif 120 kunlik o'tish davrini o'z ichiga oladi va Davlat kengashiga xulosa uchun yuborilgan, ya'ni vazirlar mahkamasining ma'qullashi uni kuchga kiritmagan. Norvegiya import taqiqidan ham uzoqqa boradigan qonun loyihasini taklif qilgan, ammo u hali kuchga kirmagan. Fransiya va Kanada milliy choralar va'da qilgan, ammo ular hali kuchga kirmagan. Daniya, Finlyandiya, Islandiya, Polsha, Portugaliya va Shvetsiya qo'shma bayonotga imzo chekkan bo'lsa-da, hech biri milliy taqiq kuchga kirganini e'lon qilmagan. Shvetsiya esa Yevropa Ittifoqi darajasida cheklovlar taklif qilgan.
Buyuk Britaniyada tashqi ishlar vaziri Ed Miliband qonunchilik olti oydan to'qqiz oy ichida kiritilishini aytdi, bu esa hukumat va'dasi bilan taqiqning qonuniy kuchga kirishi o'rtasida bo'shliq qoldiradi. Normanning fikricha, bu muddat amaldorlarga taqiqni amalga oshirishning amaliy tafsilotlarini ishlab chiqish imkonini beradi. Kechikish hukumatga Isroil saylovlarini kutish va yangi hukumatning posyolkalarni kengaytirishga qanday yondashishini ko'rish imkonini ham berishi mumkin. Hatto AQShda ham, Isroilning eng yaqin ittifoqchisi bo'lishiga qaramay, bir guruh senatorlar G'arbiy Sohildagi E1 posyolkasi loyihasini qurishda ishtirok etgan shaxslarga qarshi sanksiyalar qo'llashni so'rab alohida qonun loyihasini kiritgan. Bu hali kuchga kirgan savdo cheklovi emas, balki taklifdir. Isroil ommaviy axborot vositalarining xabarlariga ko'ra, mamlakat import taqiqlari kuchga kirsa, AQShdan yordam olish imkoniyatini ko'rib chiqmoqda, lobbichilar sanksiyalarni yumshatishga intilmoqda.
Source: www.aljazeera.com