Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasi dushanba kuni irqiy kamsitish va tengsizlikka qarshi kurash bo'yicha eng keng qamrovli hujjatlardan biri bo'lgan Durban deklaratsiyasining 25 yilligiga bag'ishlangan yuqori darajali yig'ilish o'tkazadi. 2001-yilda Janubiy Afrikaning Durban shahrida bo'lib o'tgan Irqchilikka qarshi Butunjahon konferensiyasida qabul qilingan ushbu deklaratsiya a'zo davlatlar uchun qonuniy kuchga ega emas, ammo u irqchilik, ksenofobiya va tubjoy xalqlarning zulmiga qarshi kurashda muhim ahamiyatga ega.
153 sahifadan iborat hujjat irqchilik, ksenofobiya va tubjoy xalqlarning zulmiga qarshi kurashni o'z ichiga oladi. BMT ma'lumotlariga ko'ra, dushanba kungi yig'ilishda siyosiy deklaratsiya qabul qilinishi kutilmoqda. Rasmiy nomi Durban Deklaratsiyasi va Harakat Dasturi (DDPA) deb ataladigan hujjat a'zo davlatlarni irqchilik va gender asosidagi kamsitish kabi turli xil zulm shakllarini yo'q qilishga qaratilgan choralar ko'rishga chaqirdi.
Tarixiy konferensiya tarixiy adolatsizliklarni tan oldi, qullik va qul savdosi insoniyatga qarshi jinoyatlar ekanligini va zamonaviy qashshoqlik va tengsizlik bilan bog'liqligini e'tirof etdi. Aparteid va genotsid "irqchilik, irqiy kamsitish, ksenofobiya va tegishli murosasizlikning manbalari va ko'rinishlari" sifatida ta'riflandi. Hujjat, shuningdek, ishtirokchilarni bunday jinoyatlarning takrorlanishini qoralashga va oldini olishga chaqirdi.
Deklaratsiyada migratsiya siyosati migrantlarni himoya qilishda irqchilik va murosasizlikka asoslanmasligi kerakligi ta'kidlangan. Shuningdek, u tubjoy xalqlarning huquqlarini tan oldi. "Chet el ishg'oli ostidagi Falastin xalqining ahvoli" haqida tashvish bildirib, deklaratsiyaning 63-bandi "Falastin xalqining o'z taqdirini o'zi belgilash va mustaqil davlat barpo etishga bo'lgan ajralmas huquqini" tan oladi. Shuningdek, u "mintaqadagi barcha davlatlar, shu jumladan Isroil xavfsizligi huquqini" tan oladi.
Deklaratsiyaning dastlabki loyihasida sionizm irqchilik bilan tenglashtirilgan edi, ammo Isroil va uning G'arb ittifoqchilarining qarshiliklaridan so'ng olib tashlandi. Sionizm - bu 19-asr oxirida Evropada paydo bo'lgan va Falastinda yahudiy vatani yaratishni maqsad qilgan yahudiy millatchilik va siyosiy harakati. Ko'plab huquq himoyachilari va olimlar Isroilning falastinliklarga qarshi siyosatini aparteid deb hisoblashadi. Isroilning G'azodagi urushi ekspertlar va BMT tekshiruv komissiyasi tomonidan genotsid deb atalgan.
2009-yil aprel oyida Jenevada 2001-yildan buyon erishilgan yutuqlarni baholash va yangi muammolarni hal qilish uchun Durban ko'rib chiqish konferensiyasi bo'lib o'tdi. 2011-yilda ham 10 yillikni nishonlash uchun yig'ilish bo'lib o'tdi, unda jahon yetakchilari irqchilikka qarshi kurash majburiyatlarini yana bir bor tasdiqladilar. BMT a'zo davlatlarining aksariyati 2001-yilgi deklaratsiyani konsensus asosida qabul qildilar. AQSh va Isroil Isroil va Falastin haqidagi bandlari tufayli konferensiyadan chiqib ketdilar va deklaratsiyani qo'llab-quvvatlamadilar.
Deklaratsiyaning 65-bandi, "qochqinlarning o'z uylariga ixtiyoriy qaytish huquqini" tan olgan, yana bir potentsial ziddiyat nuqtasi bo'ldi, chunki Isroil 1948 va 1967-yillarda qochib ketgan yoki haydalgan falastinlik qochqinlarning qaytish huquqini tan olishdan bosh tortdi. 1948-yilda Isroil davlati tashkil etilishidan oldin 750 mingdan ortiq falastinlik etnik tozalashga uchragan. Falastinliklar bu voqeani Nakba yoki "falokat" deb atashadi.
Dushanba kungi yubiley yig'ilishi DDPA haqida xabardorlikni oshirish va jamoatchilik tushunchasini yaxshilash, hukumatlar va jamoalar o'rtasidagi muloqotni yo'lga qo'yish va "yangilangan siyosiy irodani safarbar qilish strategiyalarini aniqlash"ni maqsad qilgan, deya xabar beradi tadbirni tashkil etayotgan BMT Inson huquqlari bo'yicha Oliy komissari boshqarmasi. Yubiley tadbiri, shuningdek, deklaratsiyadan buyon erishilgan yutuqlarni aks ettirish va doimiy va yangi muammolarni hal qilish uchun maydon yaratishga qaratilgan. U Nyu-York shahrida, Birlashgan Millatlar Tashkiloti qarorgohida bo'lib o'tadi va BMT Web TV orqali bir nechta tillarda jonli efirga uzatiladi. Mavzu: "Durban deklaratsiyasi va harakat dasturini to'liq va samarali amalga oshirish uchun global jamoatchilik qo'llab-quvvatlashini safarbar qilish".
Kun tartibida "yoshlar yetakchiligi" bo'yicha interaktiv panel muhokamasi mavjud bo'lib, unda marginal irqiy va etnik guruhlardan bo'lgan yoshlar jamoat muhokamasini qanday shakllantirishi, irqchilikka qarshi harakatlarni ilgari surishi va DDPA ni amalga oshirish uchun qo'llab-quvvatlashni safarbar qilishi ko'rib chiqiladi. Ochilish plenar yig'ilishida BMT Bosh Assambleyasining 81-prezidenti Xalilur Rahman, BMT Bosh kotibi Antonio Guterrish, BMT Inson huquqlari bo'yicha Oliy komissari Volker Turk, Janubiy Afrika davlat rahbari yoki vakili, NNT vakili va yoshlar vakili nutq so'zlaydilar. BMT a'zo davlatlari, kuzatuvchi davlatlar va Bosh Assambleya kuzatuvchilari konferensiya yakunida umumiy munozarada qatnashadilar. Bugun taqdim etiladigan siyosiy deklaratsiya loyihasi 2001-yilgi DDPA, 2009-yilgi Durban ko'rib chiqish konferensiyasining yakuniy hujjati va 10 va 20 yilliklarga bag'ishlangan siyosiy deklaratsiyalarning xabarlarini tasdiqlaydi. Shuningdek, unda "tenglik va kamsitmaslik xalqaro huquqning asosiy tamoyillari" ekanligi ta'kidlanadi va kamsitish, tizimli irqchilik va nafrat nutqi kabi muammolarning kuchayishini "chuqur tashvish bilan" tan oladi.
Source: www.aljazeera.com