Rossiya prezidenti Vladimir Putin Ukraina bilan davom etayotgan urushda jangovar harakatlar to'xtab qolgan bir paytda harbiy kuchlarni yana 15 500 nafarga kengaytirish to'g'risida farmon imzoladi. Bu joriy yilda Putin harbiy kuchlarni to'rtinchi marta ko'paytirishi bo'ldi. Mart oyidan buyon qabul qilingan farmonlar bilan jami 47 860 nafar harbiy xizmatchi qo'shilgan.
Farmonda aytilishicha, Rossiya qurolli kuchlarining shtatdagi umumiy soni 2 441 630 birlikni, shu jumladan 1 550 500 nafar harbiy xizmatchini tashkil etishi belgilangan. Farmonda qo'shimcha qo'shinlar nima uchun kerakligi yoki ular qanday yollanishi haqida ma'lumot berilmagan. Putin mart, iyun va iyul oylarida ham harbiy kuchlarni kengaytirish to'g'risida farmonlar chiqargan edi.
Rossiya Xalqaro ishlar kengashi bosh direktori Andrey Kortunov bu kengaytirishni texnik deb atadi. «Bu asosan strategik o'zgarish emas, balki texnik qaror. Yana 15 ming askar mojaro dinamikasini o'zgartira olmaydi», — dedi u Al Jazeera nashriga. «Diplomatik yechimga kelsak, biz hali ham undan uzoqmiz». Kreml ochiqchasiga sabab aytmagan, ammo bu farmon Rossiya katta insoniy va moddiy yo'qotishlarga uchrab, hududiy yutuqlari cheklangan bir paytda chiqarildi.
Ukraina eksperti Olena Halushka Rossiyaning urush harakatlari reja bo'yicha ketmayotganini aytdi. «O'tgan yili Ankorij sammitida Putin Ukrainadan Donetsk viloyatining qolgan qismidan chiqishni talab qilgan edi, go'yo Ukraina bu yerlami tez orada yo'qotadi deb da'vo qilgandek. Ammo bir yil o'tib, bugungi jang maydoni holati mutlaqo aksini ko'rsatmoqda», — dedi u. «Putinning so'nggi farmoni, ehtimol, oxirgisi emas va Rossiyaning uzoq muddatli urush uchun mavjud askar sonini kengaytirishga qaratilgan davomiy harakatlari kontekstida ko'rib chiqilishi kerak».
Rossiyaning yutuqlari bu yil keskin sekinlashdi, dronlarning keng qo'llanilishi qo'shinlarning katta to'planishi va tez harakatlanishini tobora xavfli qilib qo'ymoqda. Ukraina harbiylari bu oy boshida Rossiyaning 2026 yildagi yo'qotishlari 300 000 dan oshganini ma'lum qildi va Moskva sentabr oyining birinchi yarmidayoq 20 000 dan ortiq talofat ko'rganini taxmin qildi. Al Jazeera bu raqamlarni mustaqil tekshira olmadi.
So'nggi farmonlar Ukrainaning Moskva Rossiyadan tashqarida kuchlarini mustahkamlashga intilayotgani va yana safarbarlikka tayyorlanayotgani haqidagi da'volarini qayta-qayta bildirayotgan bir paytda chiqdi. Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy dushanba kuni Rossiyada hozirda 8 000 dan ortiq Shimoliy Koreya askari borligini va yana 10 000 nafarini joylashtirishga tayyorgarlik ko'rilayotganini aytdi. Ukraina va Janubiy Koreya hisob-kitoblariga ko'ra, Shimoliy Koreya 2024 yildan buyon Rossiyani qo'llab-quvvatlash uchun taxminan 14 000 dan 15 000 nafargacha askar yuborgan.
Putin oxirgi marta 2022 yil sentabrda Rossiya bir qator jang maydonidagi muvaffaqiyatsizliklarga uchraganidan keyin zaxira askarlarni safarbarlikka chaqirgan edi. Rossiya eksperti Aleksey D. Muravyovning so'zlariga ko'ra, bu so'nggi ko'paytirish Ukrainaga bog'liq bo'lishi ehtimoldan yiroq. «Buni amalga oshirish rejalashtirish, yollash va yangi bo'linmalar tuzish nuqtai nazaridan vaqt talab qiladi va bu Rossiyaning urush teatridagi zudlik bilan operativ ehtiyojlarini qondirmaydi», — dedi u. Uning fikricha, Putinning harbiy kuchni ko'paytirish qarori ko'proq «uzoq muddatli strategik mulohazalar», jumladan Moskvaning NATO bilan keskinliklari va «yaqin kelajakda Rossiya va NATO o'rtasida katta ochiq mojaro ehtimolining ortishi» bilan bog'liq.
Rossiya va Ukraina quruqlikdagi urush sekin kechayotgan bir paytda yirik havo hujumlarini davom ettirmoqda. Dushanba kuni Rossiya hujumlari natijasida kamida 10 kishi halok bo'ldi va 80 dan ortiq kishi yaralandi. Rossiya dronlari Kiev markazidagi Milliy fanlar akademiyasiga zarba berdi, shuningdek, Dnipro, Xarkov, Zaporojye va Ukrainaning boshqa qismlarida hujumlar qayd etildi. Rossiya kuchlari Ukraina poytaxti Kievga hujumlarni kuchaytirdi, bu esa yetakchi universitet — Taras Shevchenko nomidagi Milliy universitetni masofaviy darslarga o'tishga majbur qildi. Universitet «Kievdagi xavfsizlik holati yomonlashgani sababli» kamida 16 oktabrgacha «masofaviy ish formatiga o'tishini» ma'lum qildi.
Shu bilan birga, Ukraina sharqiy frontda shimoliy Donetskda yutuqlarga erishayotgani xabar qilindi. Reuters axborot agentligiga ko'ra, Ukraina kuchlari yaqinda o'tkazilgan operatsiyada 51 kvadrat kilometr (19,7 kvadrat milya) hududni qaytarib oldi, bu operatsiya davomida jami 176 kvadrat kilometr (68 kvadrat milya) hudud tiklandi. Donetsk markaziy jang maydonlaridan biri va muzokaralardagi asosiy to'siq bo'lib qolmoqda, Ukraina viloyatning taxminan 20 foizini nazorat qilmoqda. Rossiya 2022 yilda Donetsk va Luganskni o'z ichiga olgan to'rtta bosib olingan Ukraina viloyatini anneksiya qildi. Bu qadam BMTni o'z ichiga olgan xalqaro hamjamiyat tomonidan tan olinmagan.
Diplomatik sa'y-harakatlar qayta boshlangan bo'lsa-da, hech qanday muvaffaqiyatga erishilmadi. Rossiya Ukrainadan anneksiya qilingan sharqiy viloyatdan voz kechishini va Kiyevning NATOga intilishlaridan voz kechishini talab qilmoqda. Ammo Ukraina hududiy imtiyozlarni rad etdi va kelishuv bo'lgan taqdirda yevropalik ittifoqchilardan xavfsizlik kafolatini berishni talab qildi. Bu oy boshida AQSh elchilari Stiv Vitkoff va Jared Kushner Moskva va Kiyevga tashrif buyurib, Putin va Zelenskiy bilan uchrashdi, Vashington muzokaralarni qayta boshlashga intildi. Zelenskiy keyinchalik elchilar «munosib g'oyalar» taqdim etganini aytdi, ammo hudud masalasida fundamental kelishmovchiliklar saqlanib qoldi.
Zelenskiyning so'zlariga ko'ra, Vashington hozirda Rossiya, Ukraina va AQSh ishtirokida texnik darajadagi uch tomonlama muzokaralarni o'tkazishga intilmoqda, Birlashgan Arab Amirliklari mumkin bo'lgan joy sifatida tilga olinmoqda. Putin o'tgan hafta muzokaralarni qayta boshlash bo'yicha takliflar «stol ustida» qolayotganini, ammo o'z mamlakati hali ham o'z manfaatlariga nima mos kelishini baholashi kerakligini aytdi. Ukraina eksperti Halushka Moskva «urushni davom ettirish uni tugatishdan arzonroqqa tushadi» degan xulosaga kelar ekan, diplomatik yechim mumkin emasligini aytdi. «Rossiyaning harakatlari Kreml hali ham harbiy kuch, Ukraina tinch aholisiga qarshi terrorizm va Ukrainani qo'llab-quvvatlashni buzish orqali o'z mavqeini yaxshilashga ishonishini ko'rsatadi», — dedi u. «Shu bilan birga, Rossiya Yevropadagi gibrid faoliyatini kuchaytirmoqda, bu uning keltiradigan xavfsizlik muammosi Ukraina jang maydonidan ancha uzoqqa cho'zilishini ko'rsatadi».
Akademik Muravyovning so'zlariga ko'ra, Ukrainadagi urush «yangi kuchayish bosqichiga» kirgan, chunki Moskva havo kampaniyasini kuchaytirib, dron va raketa hujumlari orqali «havo ustunligi»ga erishmoqda. Uning fikricha, bu kuchayish Zelenskiy iyun oyida e'lon qilgan «40 kunlik maxsus operatsiya»ga javob bo'lib, parlament saylovlari oldidan Rossiyaning urush harakatlari va jamoatchilik ruhiyatini buzishga qaratilgan. Muravyovning ta'kidlashicha, Kreml «Ukrainani tiz cho'ktirish qobiliyatini namoyish etishga» qaror qildi, po'lat sanoatidan qishloq xo'jaligi eksportigacha bo'lgan iqtisodiyotning asosiy tarmoqlarini muntazam ravishda yo'q qilib, Qora dengiz flotidan foydalanmasdan de-fakto dengiz blokadasini o'rnatdi. Muravyovning aytishicha, Rossiya endi urushni «g'arb ittifoqchilari uchun shunchaki ko'tarib bo'lmaydigan qilish» uchun ma'lumot va aloqa markazlari, neftni qayta ishlash zavodlari, ko'priklar va lokomotivlarga zarba bermoqda. AQSh prezidenti Donald Trampning ikki tomon o'rtasida energiya sulhi bo'yicha taklifi o'zaro zarbalarni to'xtata olmadi.
Source: www.aljazeera.com