2026-yil oktabr oyining oxirida Afrika qit’asida ilk bor Olimpiya tadbiri bo‘lib o‘tadi: Senegalda o‘tkaziladigan Yoshlar Olimpiya o‘yinlari. Bu voqea nafaqat qit’a uchun, balki butun jahon sport harakati uchun muhim burilish nuqtasi bo‘lishi mumkin.
Senegalning Dakar shahrida bo‘lib o‘tadigan o‘yinlarda 25 sport turi bo‘yicha 153 ta yo‘nalishda 2700 nafar yosh sportchi ishtirok etishi kutilmoqda. Ularning aksariyati o‘tgan yilgi Afrika Yoshlar o‘yinlarida saralab olingan. Senegal Prezidenti Bassiru Diomaye Fay o‘t olovini qabul qilish marosimida shunday dedi: “Bizga bu tadbirni o‘tkazish ishonib topshirilgan. Shuning uchun Yoxannesburgdan Nayrobiga, Dakardan Jibutigacha butun yosh Afrika sizni kuzatmoqda va g‘urur bilan kuzatmoqda”.
Bu voqea Afrika qit’asida global sportning yana bir qadam oldinga siljishini ko‘rsatadi. 2025-yilda qit’ada birinchi yirik velosiped poygasi bo‘lib o‘tgan bo‘lsa, shu yilning sentabrida birinchi Jahon yengil atletika chempionati 2029-yilda Keniyada o‘tkazilishi e’lon qilindi. Formula 1 ning qaytishi haqida ham muzokaralar davom etmoqda. 2010-yilda Janubiy Afrikada bo‘lib o‘tgan Jahon kubogidan 16 yil o‘tib, global sport nihoyat Afrikaning turli burchaklariga qaytmoqda.
“Bu Afrika uchun g‘alaba. Bu Afrika uchun yirik tadbirlarni o‘tkazish eshigini ochadi”, — deydi Dakar Sport Sammitining asoschisi, marketing agentligi rahbari Malik Diuf. “Afrika dunyoga ochilish, yirik tadbirlarni o‘tkazish va hamma narsaga tayyor. Butun Afrika bunday g‘alabani nishonlashi kerak”. Afrika qit’asida yirik tadbirlar ko‘payib borayotgani sababli, qit’ada to‘laqonli Olimpiya o‘yinlarini o‘tkazish masalasi kun tartibiga chiqmoqda. Sport fanlari olimi Kamilla Svartning aytishicha, Afrikaga O‘yinlarni berish dunyoni “Afrikani jiddiyroq qabul qilishga” majbur qiladi. Diuf buni mantiqiy keyingi qadam deb hisoblaydi.
“Yoshlar Olimpiya o‘yinlari Afrika uchun katta sinov. Va menimcha, biz bu o‘yinlarni tashkil etishda muvaffaqiyat qozonishimiz va xabar yuborishimiz kerak”, — deydi Diuf. “Biz, Afrika, Yozgi Olimpiya o‘yinlarini o‘tkazishga tayyormiz va menimcha, bu Dakar Olimpiadasidan keyin mantiqiy keyingi qadam bo‘ladi. Bizda Olimpiya chempionlari, rekordchilar va olimpiyachilar bor, shuning uchun biz Olimpiya o‘yinlarini o‘tkazishga loyiqmiz”.
Senegalning arizasi Xalqaro Olimpiya Qo‘mitasi (XOQ) uchun jozibador bo‘lgan sabablardan biri — yangi inshootlar qurish o‘rniga mavjudlarini qayta ishlatish va ta’mirlashdir. “Oq fil” muammosi (foydalanilmay qolgan inshootlar) hisobga olingan ko‘rinadi. Iba Mar Diop stadioni, yengil atletika maydoni, 2028-yilgi Olimpiadaga tayyorgarlik ko‘rish uchun ishlatilishi kutilmoqda. “Aynan shu inshootlardan foydalanish, xalqaro tadbirlarda qatnashish va ularni talab darajasida saqlash orqali biz stadionlarni hozirgi darajasida saqlab qolishimiz mumkin”, — deydi Diuf.
Yoshlar Olimpiya o‘yinlarining ijtimoiy va iqtisodiy ta’siri ham muhim. Diufning fikricha, ta’sir nafaqat infratuzilma, balki yo‘llar, mehmondo‘stlik, xavfsizlik va radioeshittirish sohalari rivojiga, shuningdek, yosh sportchilarning o‘zlariga ham ta’sir qiladi. “O‘yinlardan keyin ham hayot davom etadi. Endi biz mavjud resurslardan qanday foydalanishni, O‘yinlar davomida namoyish etgan narsalarimizni rivojlantirish va kapitalizatsiya qilishni o‘ylab topishimiz kerak”, — deydi Diuf.
Bu O‘yinlarning ahamiyati nafaqat Afrika uchun tarixiy voqea bo‘lishida. Joriy yilning may oyida XOQ Prezidenti Kirsti Koventri Yoshlar Olimpiya o‘yinlarining kelajagini to‘xtatib qo‘ydi va 2028-yilgi qishki nashrdan keyin yana o‘tkazilishi haqida jiddiy shubhalar qoldirdi. “Biz to‘xtab, Yoshlar Olimpiya o‘yinlarini nima uchun o‘tkazayotganimiz haqida jiddiy o‘ylab ko‘rishimiz kerak va biz butun Harakat bo‘ylab bu juda tarqoq ekanligini angladik. Yoshlar Olimpiya o‘yinlarini nima uchun o‘tkazayotganimizning aniq Shimoliy Yulduzi yo‘q”, — dedi Koventri jurnalistlarga. “Shuning uchun IJ (XOQ Ijroiya Qo‘mitasi) hozir 2030-yil jarayonini to‘xtatib qo‘yishga qaror qildi, iyun oyida saylov bo‘lmaydi va biz orqaga qadam tashlab, yoshlar strategiyasini ishlab chiqishimiz kerak”.
Yoshlar Olimpiya o‘yinlari 2010-yilda boshlanganidan beri ko‘p narsa o‘zgardi. Dastlab u yosh tomoshabinlarni jalb qilish usuli sifatida ko‘rilgan (sportchilar yoshi 15 dan 18 gacha cheklangan), yangi sport turlarini sinab ko‘rish va mezbon mamlakatlarni kichikroq sahnada sinash uchun edi. Biroq, sportchilar yoshi pasayib borayotgani va zamonaviy sport-ko‘ngilochar landshaftida yosh tomoshabinlarni jalb qilish qiyinlashayotgani sababli, XOQ investitsiyalar bo‘yicha o‘z variantlarini qayta ko‘rib chiqayotgani aniq.
“Mening yagona istagim — Dakar esda qoladigan bo‘lsin va odamlar 2030-yilda O‘yinlarni o‘tkazmaslik haqidagi qarorlarini qayta ko‘rib chiqsin”, — deydi Diuf. “Men bu O‘yinlar oxirgi Yoshlar Olimpiya o‘yinlari bo‘lishini istamayman, lekin agar bu oxirgi Yoshlar Olimpiya o‘yinlari bo‘ladigan bo‘lsa, biz katta shov-shuv bilan chiqishimiz kerak. Dakar dunyoga Senegal nima ekanligini, Afrika nima ekanligini ko‘rsatishi kerak”. 31-oktabrdan 13-noyabrgacha Senegal aynan shu imkoniyatga ega bo‘ladi.
Source: www.dw.com