Fransiyada o‘qituvchilar, o‘t o‘chiruvchilar va tibbiyot xodimlari kabi o‘n minglab davlat xizmatchilari maosh oshirilishini talab qilib, mamlakat shaharlari bo‘ylab yurish qildilar. Bu haqda mahalliy va xalqaro OAV xabar bermoqda. Kasaba uyushmalari bir kunlik ish tashlashda butun mamlakat bo‘ylab 300 mingga yaqin kishi qatnashganini ma’lum qildi, politsiya esa poytaxt Parijda 30 ming kishi to‘planganini taxmin qildi. Ishchilar, shuningdek, mehnat sharoitlarini yaxshilashni va hukumatning rejalashtirilgan byudjet qisqartirishlaridan noroziligini bildirdilar.
Norozilik namoyishlari 400 dan ortiq maktabda ham bo‘lib o‘tdi, ulardan 40 ga yaqini to‘sib qo‘yildi, 44 tasida esa to‘siqlar o‘rnatishga urinishlar kuzatildi. Rasmiylarning ma’lum qilishicha, o‘n kishi, jumladan talabalar va xodimlar yaralangan, kamida 440 kishi hibsga olingan. Bu voqealar hukumat byudjet loyihasini e’lon qilishidan ikki kun oldin va prezidentlik saylovlaridan yetti oy oldin sodir bo‘ldi.
Kasaba uyushmalariga ko‘ra, hukumat 2027 yilda davlat xizmatchilarining asosiy maoshlarini muzlatishni taklif qilmoqda, bu 2 milliard yevro (2,3 milliard dollar) tejash imkonini beradi. Bu ketma-ket to‘rtinchi yillik muzlatish va prezident Emmanuel Makron davridagi sakkizinchi muzlatish bo‘ladi. Uyushmalar muzlatishlar ishchilarning xarid qobiliyatining ikki xonali ulushini yo‘qotganini aytib, 6 foizlik oshirishni talab qilmoqda. Mehnat umumiy konfederatsiyasi bosh kotibi Sofi Bine namoyishlarni “qizil signal” deb atadi. “Bu g‘azab yo‘qolmaydi. Hukumat byudjetni qayta ko‘rib chiqishi kerak”, dedi u Al Jazeera nashriga. U o‘z uyushmasi keyingi ish tashlash harakatlari haqida qaror qabul qilishidan oldin hukumatga rejalashtirilgan qisqartirishlarni bekor qilish uchun 48 soat vaqt berdi.
Ta’lim vazirligi o‘qituvchilar va boshqa maktab xodimlarining atigi 11 foizdan ko‘prog‘i ish tashlashga chiqqanini ma’lum qildi. Fransuz o‘qituvchilari boshqa Yevropa davlatlaridagi hamkasblariga qaraganda o‘rtacha kam maosh oladilar. Boshqa davlat xizmatchilarining 10 dan kamrog‘i qatnashdi, kasalxonalarda esa undan ham kam, bir kunlik maoshdan mahrum bo‘lish ehtimoli ishtirokchilar soniga ta’sir qilgan bo‘lishi mumkin. Fransiya fuqaro aviatsiyasi regulyatori ba’zi aeroportlarda parvozlarda uzilishlar bo‘lishi mumkinligi haqida ogohlantirgan edi. Professional o‘t o‘chiruvchilar, jumladan, bu yozgi yirik o‘rmon yong‘inlari resurslar yetishmasligini ko‘rsatganini aytib, yurishda qatnashdilar.
Hukumat allaqachon uy xo‘jaliklariga AQSh va Isroilning Eronga qarshi urushi tufayli energiya narxlarining keskin oshishiga dosh berishga yordam berish choralarini e’lon qilgan, ammo Makron va uning ma’muriyatiga qarshi norozilikni bosa olmadi. Talabalar, shu bilan birga, yuzlab maktablar oldida dars jadvallari, sinf hajmi, o‘qituvchilar yetishmasligi va bu yilgi issiq to‘lqinlar paytida qizib ketgan sinf xonalari yuzasidan norozilik bildirmoqda. Namoyishlar Parij atrofidagi Ile-de-Frans mintaqasida boshlanib, boshqa shaharlarga tarqaldi.
Yaralangan 10 talaba va xodimdan tashqari, 48 huquqni muhofaza qilish organi xodimi jarohatlangan, deyiladi rasmiy ma’lumotlarda. Ba’zi joylarda talabalar axlat qutilariga o‘t qo‘yib, snaryadlar otishgan, politsiya esa tayoq va ko‘zdan yosh oqizuvchi gaz bilan javob qaytargan. Ichki ishlar vaziri Loran Nyunez BFMTV telekanaliga 440 kishi hibsga olinganini aytdi. “Bizda hali yakuniy hisob yo‘q, ammo menga aytilishicha, ikkidan uch qismi politsiya hibsxonasiga olib ketilgan”, dedi u. “Zo‘ravonlik hech qachon oqlanmaydi. Zo‘ravonlikni oqlaydigan hech narsa yo‘q”. Ta’lim vaziri Eduard Jeffre ijtimoiy tarmoqlarda to‘qnashuvlarni qoraladi. “Bu zo‘ravonlik so‘z bilan ifodalab bo‘lmaydigan darajada”, deb yozdi u va huquqiy jarayonlar boshlanganini qo‘shimcha qildi. “Uni qonuniylashtirish yoki blokadalarni kengaytirishga chaqirish o‘quvchilarimiz va davlat amaldorlarini xavf ostiga qo‘yish demakdir. Bu mas’uliyatsizlik”.
Parijning kambag‘al chekkasi Sen-Sen-Deni shahrida tuman meri va “Bo‘ysunmas Fransiya” partiyasi a’zosi Balli Bagayoko yuzlab talabalarning Paul-Eluard litseyida norozilik namoyishiga qo‘shildi. U ularni milliy madhiyani kuylashga boshlab berdi va noroziliklarni “butunlay qonuniy” deb atadi, kambag‘al hududlar boy hududlarga qaraganda kamroq resurs oladi, dedi. Parijdagi Arago maktabi oldida talabalar, ba’zilari yuzlarini yopgan holda, kirish joyini to‘sish uchun axlat konteynerlariga o‘tirishdi, ularning ustida “Makron portlashi” deb yozilgan plakat bor edi. Helene-Boucher maktabidagi bannerda “Kamroq politsiya, ko‘proq pul” deb yozilgan edi. “Biz kamroq politsiya istaymiz, chunki bizning fikrimizcha, o‘rta maktab o‘quvchilari harakatlariga ham, umuman ijtimoiy harakatlarga ham nisbatan katta politsiya repressiyasi mavjud”, dedi u yerda oxirgi kurs talabasi Mael Breton. “Bu haqiqiy muammo, ayniqsa mablag‘ yetishmasa... bu yerda bizning maktabimizda va umuman milliy ta’lim tizimida”. Bosh vazir Sebastyen Lekornu dushanba kuni o‘rta maktab noroziliklarini mas’uliyatsizlik deb qoraladi, ammo “o‘rta maktablarning qiyinchiliklari eshitilishi va hal qilinishi kerak”ligini tan oldi. Jan-Lyuk Melenşon, so‘l qanot prezidentlikka da’vogar, Parijda namoyishchilarga murojaat qilib, hukumatni davlat xizmatlarini bosqichma-bosqich yo‘q qilishda aybladi va tarafdorlarini byudjet loyihasiga qarshi safarbar bo‘lishga chaqirdi. Dushanba kuni Toluna Harris so‘rovi Melenşon va o‘ta o‘ng “Milliy yig‘ilish” rahbari Marin Le Pen keyingi yilgi prezidentlik saylovlarining ikkinchi bosqichiga chiqishini, Le Pen g‘alaba qozonish uchun eng yaxshi imkoniyatga ega ekanligini ko‘rsatdi.
Source: www.aljazeera.com