Oktyabr oyining boshida Malayziya Bosh vaziri Anvar Ibrohim Putrajaya shahrida Myanma prezidenti Min Aun Xlayanmni rasmiy ravishda qabul qildi. Ushbu tashrif 2021-yilgi davlat to‘ntarishidan beri harbiy qo‘mondonning Malayziyaga amalga oshirgan ilk safari bo‘lib, faxriy qorovul va rasmiy tushlik bilan boshlandi. Mazkur uchrashuv mintaqadagi siyosiy doiralarda va inson huquqlari tashkilotlarida jiddiy noroziliklarga sabab bo‘ldi. Tanqidchilarning fikricha, bunday qadamlar xalqaro hamjamiyatning mas’uliyatdan qochish siyosatiga qo‘shilishni anglatadi va kichik davlatlar tayanadigan huquqiy me’yorlarni zaiflashtiradi.
Tashrifdan to‘qqiz kun oldin Kuala-Lumpur hukumati 5 ming kishini qaytarish rejasining ilk bosqichi doirasida 1 476 nafar Myanma fuqarosini dengiz orqali ortga jo‘natgan edi. Ushbu qaror mamlakat ichida ham, xalqaro maydonda ham keskin muhokamalarga sabab bo‘ldi. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Qochqinlar bo‘yicha Oliy komissariati (UNHCR) bu jarayonda ishtirok etmagani va qaytarishlar ixtiyoriy bo‘lganini tekshirish imkoniga ega bo‘lmaganini bildirdi. Shuningdek, xalqaro tashkilotlar va ekspertlar Myanmada xavfsiz sharoitlar mavjud emasligini bir necha bor ta’kidlagan bo‘lsada, rasmiylar bu kabi ogohlantirishlarni inobatga olmayapti.
May oyidan beri Malayziyada mamlakatdagi eng yirik qochqinlar jamoasi bo‘lgan rohingyalarga qarshi internetda nafrat nutqlari va soxta ma’lumotlar avj olgan. Iyul oyining oxiriga kelib, kamida to‘qqizta rohingya maktabi yopilgan yoki yopilish xavfi ostida qolgan. Penang qishlog‘ida yashovchi yuzdan ortiq rohingya mahalliy aholi tomonidan haydab chiqarilganini ma’lum qilgan. Mahalliy politsiya rahbari rohingyalar jinoyatchilikning atigi 0,02 foizini tashkil etishini bildirganiga qaramay, sun’iy intellekt yordamida yaratilgan dezinformatsiya kampaniyalari hududda o‘z ta’sirini o‘tkazishda davom etmoqda.
Malayziya hukumati o‘nlab yillar davomida mintaqaviy tinchlikparvar sifatida obro‘ to‘plagan edi, biroq so‘nggi qarorlar bu obro‘ga putur yetkazmoqda. Mamlakat ilgari Filippin janubidagi Tinchlik jarayoni va Tailand janubidagi muzokaralarda vositachilik qilgan bo‘lsa-da, hozirda ikki tomonlama standartlarda ayblanmoqda. Tahlilchilarning ta’kidlashicha, Naypyidawdagi harbiy hukumat bilan bunday yaqinlashuv muxolifatni tinch yo‘l bilan murosaga kelishdan uzoqlashtiradi va kelajakni faqat jang maydoni hal qilishiga bo‘lgan ishonchni mustahkamlaydi.
Source: www.aljazeera.com