️ AQSh va Isroil Yaqin Sharqda yangi tartibsizliklar boshlaganida, Xitoy siyosiy yoki jismoniy resurslari Osiyoga qaratish uchun yetarli bo‘lmagan Vashington tuzilmasi foydasiga chiqishi mumkin.
️ Rasmiy ravishda Xitoy hujumlarni qoraladi. Tashqi ishlar vaziri Van Yi ularni "qabul qilib bo‘lmas" deb atadi va o‘t ochishni to‘xtatishga chaqirdi – bu Donald Trumpning tobora beqaror tashqi siyosat harakatlariga javoban Pekinning odatiy ritorikasi.
️ Biroq, diplomatik ochko‘larni qo‘lga kiritish imkoniyatidan tashqari, Trumpning Eron bilan urush boshlashi, allaqachon mintaqaviy mojaroga aylanib bormoqda, bu Xitoyga yana bir bor mudofaa sohasida o‘zining muhim minerallar ustunligidan foydalanish va Tayvan masalasini AQSh uchun tobora uzayib borayotgan tashvishlar ro‘yxatiga qo‘shish imkonini beradi.
️ Biroq, Eron hujumlari Xitoy uchun, ayniqsa neft masalasida, ma‘lum darajada xavf tug‘diradi. Xitoy Eronning jo‘natiladigan neftining taxminan 80%ini sotib oladi, bu Xitoyning dengiz orqali neft importining 13%ini tashkil qiladi.
️ Eronning arzon neftidan mahrum bo‘lish Xitoy uchun zarba bo‘lar edi, ammo boshqarish mumkin. Biroq, AQSh Venesuela neft sanoatini nazorat ostiga olganiga atigi ikki oy bo‘ldi, bu ham Xitoy uchun arzon manba (garchi ancha kichikroq).
️ Kolumbiya Universiteti Global Energiya Siyosati Markazining katta tadqiqotchisi Erika Daunsning tahliliga ko‘ra, 2025-yilda Xitoyning neft importining beshdan biridan ko‘prog‘i sanksiyalangan manbalardan (Venesuela, Eron va Rossiya) kelgan. Ushbu ta‘minot zanjirlarining ikkitasi endi xavf ostida.
️ Natiks investitsiya bankining Osiyo-Tinch okeani bo‘yicha bosh iqtisodchisi Alisiya Garsiya-Erero ta‘kidlashicha, bu Xitoy uchun qulay vaqt emas, chunki sun‘iy intellektni o‘qitish uchun zarur bo‘lgan ma‘lumotlar markazlarining tez rivojlanishi tufayli energiya talabi oshmoqda.
️ Biroq, Xitoy strategik zaxiralarini mustahkamlamoqda. 2021-yilda va‘da qilingan 400 milliard dollarning juda kichik qismi amalga oshirildi. Xitoy o‘tgan yili neft zaxiralarini to‘pladi, bu esa unga Eron neftidan mahrum bo‘lish va Hormuz bo‘g‘ozidagi uzilishlardan kelib chiqadigan har qanday zarbalarga kamida bir necha oy davomida bardosh bera olish imkonini beradi.
️ Ba‘zi tahlilchilarning fikricha, neft narxlaridagi o‘zgarishlarning eng katta zarari Trumpga tegadi, u noyabr oyidagi oraliq saylovlar oldidan AQShda inflyatsiyani nazorat qilishni istaydi.
️ Bundan tashqari, Vashingtonning harbiy zarbalari natijasida yuzaga kelgan tartibsizliklardan Xitoyning foydalanishi mumkin bo‘lgan ba‘zi jihatlar mavjud. Eron bilan yangi hujum AQSh va Isroil uchun Amerika qurollari zaxiralarini kamaytiradi.
️ Bu qurollarning barchasi Xitoy nazorat qiladigan galliy kabi muhim minerallardan tayyorlangan yarimo‘tkazgichlar va radarlarga bog‘liq. O‘tgan yilgi AQSh-Xitoy savdo urushi paytida Pekin galliy va boshqa nodir yer elementlarini eksport qilishni to‘xtatdi, bu deyarli global sanoat ta‘minot zanjirlarini falaj qildi.
Source: www.theguardian.com