Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlarida yana bir bor og'ir ekologik vaziyat yuzaga kelib, mintaqa osmonini qalin tutun qopladi. Havo sifatining keskin yomonlashuvi fonida Malayziya maktablarni yopishga majbur bo'ldi, Singapurda esa xavfli darajadagi ifloslanish qayd etildi. Hatto Filippinning ayrim hududlari ham bu zararli ta'sirdan holi emasligi tutunning minglab kilometrlarga tarqalganini ko'rsatmoqda. Indoneziya hududida, xususan Kalimantan qismida yuzaga kelgan o'rmon va torf yerlarining yong'inlari mahalliy aholi uchun jiddiy xavf tug'dirmoqda.

Mutaxassislarning fikricha, quruq ob-havo va El-Nino hodisasi vaziyatni keskinlashtirishi mumkin, biroq asosiy sabab qishloq xo'jaligida yerlarni tozalash uchun qasddan o't qo'yishdir. Arzon usulda yer tayyorlashdan keladigan foyda bir hovuch shaxslar qo'lida to'plansa-da, uning zarari va tutun xarajatlari butun jamiyat va qo'shni davlatlar zimmasiga tushmoqda. Bu holat bozor mexanizmlarining buzilganini va iqtisodiy javobgarlik yo'qligini yaqqol ko'rsatib turibdi.

Jahon bankining 2015-yilgi inqiroz bo'yicha hisob-kitoblariga ko'ra, Indoneziyadagi yong'inlar kamida 16,1 milliard dollar miqdorida iqtisodiy zarar keltirgan, bu o'sha yilgi YaIMning 1,9 foiziga teng edi. Joriy yilda ham yuzlab gektar yerlar yonib, yuz minglab fuqarolarda nafas yo'llari kasalliklari kuzatildi. Biroq hukumatlar va xalqaro tuzilmalar tomonidan ko'rilayotgan choralar ko'pincha vaqtinchalik xarakterga ega bo'lib, muammoning ildiziga yetib bormayapti.

Janubi-Sharqiy Osiyo Davlatlari Uyushmasi (ASEAN) 2002-yilda transchegaraviy tutun ifloslanishi bo'yicha bitim imzolagan bo'lsa-da, amaldagi ijro va shaffof nazorat yetishmayapti. Mintaqaviy diplomatiya konsensusga asoslangani sababli, milliy darajadagi qonunbuzarliklarga nisbatan ta'sir choralarini ko'rishda cheklangan. Agar yetakchilar samarali mexanizmlarni joriy etmasa, har yili quruq mavsum boshlanishi bilan favqulodda choralar va ayblovlar tsikli davom etaveradi.

Source: www.aljazeera.com