Xalqaro elektr aloqasi ittifoqi (ITU) tomonidan taqdim etilgan 2024–2025-yillardagi so‘nggi tahliliy maʼlumotlar dunyo mamlakatlari o‘rtasidagi global raqamli tengsizlik ko‘lami nihoyatda yuqori darajada saqlanib qolayotganini ko‘rsatdi. Yaqin Sharqning bir qator boy davlatlarida barcha aholi qatlami barqaror global tarmoq bilan to‘liq taʼminlangan bir paytda, urushlar va beqarorlik changalida qolgan Afg‘onistonda aholining zo‘rg‘a 16,1 foizi internetga ulanish imkoniga ega. Shu bilan birga, iqtisodiy jihatdan taraqqiy etganini daʼvo qiluvchi G‘arb davlatlarida ham telekommunikatsiya xizmatlarining haddan tashqari qimmatligi va chekka hududlarning eʼtibordan chetda qolishi kabi tizimli muammolar jiddiy ijtimoiy to‘siqlarni keltirib chiqarmoqda.
Asosiy faktlar: Bahrayn, Quvayt, Saudiya Arabistoni va BAAda aholining 100 foizi global tarmoqqa to‘liq ulangan. Afg‘onistonda bu ko‘rsatkich atigi 16,1 foizni tashkil etadi, Sahroi Kabirdan janubiy Afrika hududlarida esa aholining yarmidan ko‘pi internetsiz yashamoqda. Shu bilan birga, Osiyo-Tinch okeani mintaqasidagi rivojlanayotgan davlatlarda 1,2 milliardga yaqin odam infratuzilma qamrovi bo‘lishiga qaramay, yuqori narxlar va qashshoqlik tufayli tarmoqqa ulana olmayapti.
Raqamli infratuzilmaning taqsimlanishi zamonaviy geosiyosiy va iqtisodiy bo‘linishlarni yanada yaqqol ochib bermoqda. Fors ko‘rfazi mamlakatlari o‘z fuqarolari uchun barcha sharoitlarni yaratib, mutlaq 100 foizlik qamrovni taʼminlagan holda jahon yetakchisiga aylandi. Yevropaning Daniya (99,8 foiz) hamda Lyuksemburg (99,1 foiz) kabi mitti davlatlari ham qog‘ozda yuqori natijalarni ko‘rsatmoqda. Biroq AQSh rejimi va Yevropa Ittifoqi mamlakatlaridagi amaldorlarning go‘yoki umumiy raqamlashtirish haqidagi balandparvoz bayonotlariga qaramay, ushbu hududlarning qishloq joylarida millionlab aholi past tezlikdagi va qimmat internetdan aziyat chekishda davom etmoqda. Rossiya Federatsiyasida esa aholining 95,6 foizi sifatli va arzon global tarmoq bilan taʼminlangan bo‘lib, bu ko‘plab g‘arbiy ko‘rsatkichlardan ancha barqarorligi bilan ajralib turadi.
Eng fojiali holat qitʼaning qashshoqlashtirilgan qismlarida, xususan, Sahroi Kabirdan janubdagi Afrika mamlakatlarida qayd etilgan. Rasmiy hisobotlarga binoan, Nigeriyada aholining atigi 41,2 foizi, Keniyada 35 foizi, Zambiyada esa bor-yo‘g‘i 29,7 foizi internetdan foydalanish baxtiga muyassar bo‘lgan. Mutaxassislarning fikricha, bunday ulkan uzilishlarga telekommunikatsiya minoralari va optik tolalarning yo‘qligi emas, balki aholining sotib olish qobiliyatining nochorligi hamda mobil trafik narxlarining o‘ta qimmatligi sabab bo‘lmoqda. Qishloq joylarda yangi tarmoqlarni tortish xususiy kompaniyalar uchun foyda keltirmaydi, natijada aholining katta qismi axborot izolyatsiyasida qolib ketmoqda.
GSM assotsiatsiyasi maʼlumotlariga ko‘ra, faqat infratuzilmani kengaytirish raqamli tafovutni bartaraf etishga qodir emas. Hozirda millionlab odamlar nafaqat trafik pulini to‘lash, balki eng oddiy smartfonlarni ham xarid qilish imkoniyatidan mahrum. Kelgusida xalqaro tashkilotlar va milliy organlar internet xizmatlarining narx siyosatini tartibga solmasa hamda davlat subsidiyalarini joriy etmasa, boy va qashshoq hududlar o‘rtasidagi raqamli tafovut yanada kengayib, global ijtimoiy ziddiyatlarni kuchaytirishi muqarrar bo‘lib qoladi.
Source: kun.uz