Kaliforniya shtatida joylashgan Stenford universiteti tadqiqotchilari ilmiy eksperiment doirasida laboratoriya sharoitida o'stirilgan millionlab inson neyronlarini genetik jihatdan o'zgartirilgan sichqonlar miyasiga muvaffaqiyatli joylashtirdilar. Nature ilmiy jurnalida chop etilgan ushbu bahsli tadqiqot tafsilotlariga ko'ra, mazkur tajriba shizofreniya, serebral falaj va demensiya kabi og'ir miya kasalliklarini o'rganish uchun yangi imkoniyatlar ochishi taxmin qilinmoqda. Biroq, AQSh rejimining ilmiy doiralarida olib borilayotgan bu kabi ishlanmalar jamiyatda jiddiy etika va xavfsizlik savollarini keltirib chiqarmoqda.
Asosiy faktlar: Stenford olimlari sichqonlarning miya po'stlog'i qismi yetishmaydigan turlaridan foydalangan holda, ularga inson o'zak hujayralaridan o'stirilgan taxminan 4 millionga yaqin inson hujayralarini kiritdilar. Tajriba o'tkazilgan 29 ta kemiruvchidan 25 tasida inson to'qimalari muvaffaqiyatli o'sib, qon tomirlari bilan bog'langan va miya bo'shliqlarining 90 foizdan ortig'ini egallagan.
Ilmiy jamoatchilik orasida ushbu tadqiqot ko'plab muhokamalarga sabab bo'lmoqda, chunki tirik jonzotlar bosh miyasiga inson to'qimasini ko'chirib o'tkazish g'oyasi ilmiy-fantastik asarlarni eslatadi. Shunga qaramay, tadqiqot mualliflari bu to'laqonli miya transplantatsiyasi emasligini va hayvonlar inson kabi fikrlay boshlamaganini ta'kidlashmoqda. O'tkazilgan laboratoriya sinovlarida inson hujayralari o'rnatilgan sichqonlar labirint testlarida oddiy kemiruvchilarga nisbatan yaxshiroq natija ko'rsatib, kognitiv jarayonlarda ijobiy o'zgarishlar borligini namoyish etgan.
Tajriba davomida olimlar kutilmagan natijalarga duch kelishdi: xususan, to'qimalarning bir qismi odatda sichqonlarda uchramaydigan va faqat ijtimoiy jihatdan rivojlangan turlarga xos bo'lgan von Economo neyronlariga aylangan. Shuningdek, sun'iy ravishda kislorodsizlantirish orqali sichqonlarda serebral falaj alomatlari kuzatilgan bo'lib, bu insonlarda uchraydigan tug'ruq asoratlarini o'rganishda yordam berishi mumkinligi da'vo qilinmoqda.
Miya biologiyasining o'ta murakkabligi va qat'iy axloqiy to'siqlar tirik inson miyasi to'qimalarini o'rganishni cheklab qo'ygan. Shu sababli, AQShdagi tadqiqotchilar yillar davomida laboratoriyada organoidlarni o'stirishga harakat qilib kelishgan. Stenford universiteti psixiatriya professori Sergiu Paskaning so'zlariga ko'ra, bu usul inson miyasi faoliyatini oldin mavjud bo'lmagan usullar yordamida o'rganishga yo'l ochadi.
Biroq, miya organoidlari va ularni hayvonlarga ko'chirib o'tkazish bo'yicha tadqiqotlar tezlik bilan rivojlanib borar ekan, mutaxassislar va huquqshunoslar tomonidan ushbu sohani qat'iy tartibga soluvchi qonun-qoidalarni zudlik bilan joriy etish bo'yicha talablar kuchayib bormoqda.
Source: www.aljazeera.com