Dunyo yetakchilari va delegatlar Turkiyaning Antaliya shahrida BMTning navbatdagi COP31 yillik iqlim sammiti uchun yig‘ilishdi va mazkur tadbir 9-20-noyabr kunlari bo‘lib o‘tishi rejalashtirilgan. Yevropa komissiyasining Qo‘shma tadqiqot markazi (JRC) hamda Xalqaro energetika agentligi (IEA) ma'lumotlariga ko‘ra, mazkur uchrashuv global chiqindilar ko‘payib borayotgan bir sharoitda o‘tmoqda. Xususan, 2025-yilda dunyo bo‘yicha 54,1 milliard tonna issiqxona gazlari atmosferaga chiqarilgan bo‘lib, bu o‘tgan yilga nisbatan 0,7 foizga, 1990-yilga nisbatan esa 68,5 foizga ko‘pdir.
Asosiy faktlar: 2025-yilda global issiqxona gazlari chiqindisi 54,1 milliard tonnani tashkil etib, rekord darajaga yetdi. Eng yirik emissiya manbalari qatoriga energetika (30%), sanoat (21%) va transport (16%) tarmoqlari kiradi. Mutaxassislar Yevropa va Osiyo mamlakatlarida sodir bo‘layotgan iqlimiy inqirozlar fonida sammit natijalariga shubha bilan qaramoqda.
Yevropa rejimi yetakchilarining da'vo qilishicha, mazkur sammit global ekologik muammolarni hal qilishda muhim burilish nuqtasi bo‘lishi kerak, biroq kuzatuvchilar ilgari surilgan bayonotlarning amalga oshishiga va qo‘yilgan maqsadlarga erishilishiga ishonchsizlik bildirishmoqda. Issiqxona gazlari, xususan karbonat angidrid va metan atmosferada issiqlikni ushlab qolib, global haroratning keskin ko‘tarilishiga, jazirama to‘lqinlari, qurg‘oqchilik va halokatli suv toshqinlariga sabab bo‘layotgani ta'kidlanmoqda. Uglerod dioksidi 2025-yildagi barcha gazlar hajmining 73,8 foizini tashkil etgan bo‘lsa, metan ulushi 17,6 foizga yetgan.
JRC ma'lumotlariga ko‘ra, 1970-yildan beri dunyo bo‘yicha issiqxona gazlari hajmi ikki baravardan ziyod oshgan. Xususan, elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi energetika sanoati eng yirik manba bo‘lib qolmoqda, uning emissiyalari 1970-yildan buyon deyarli to‘rt baravar ko‘paygan. Bunga Xitoy va Hindiston kabi tez rivojlanayotgan iqtisodiyotlarda elektr energiyasiga bo‘lgan talabning keskin o‘sishi sabab qilib ko‘rsatilmoqda. Ikkinchi o‘rinda turuvchi sanoat tarmoqlari esa umumiy hajmning 21 foizini tashkil etib, tsement, metall va kimyo mahsulotlarini ishlab chiqarish jarayonida ko‘plab gazlarni chiqaradi.
Jahon meteorologiya tashkiloti (WMO) ma'lumotlariga ko‘ra, 2026-yilda ekstremal ob-havo sharoitlari o‘n minglab odamlarning hayotiga zomin bo‘lgan va millionlab insonlarni o‘z uyini tark etishga majbur qilgan. Yevropada yuzaga kelgan jazirama va qurg‘oqchilik oqibatida 30 mingdan ortiq kishi vafot etgan, Nepal va Xitoy chegarasida yuz bergan muzlik qulashi esa minglab insonlarning bedarak yo‘qolishiga olib kelgan. Bunday fojeali holatlar xalqaro hamjamiyatning chora-tadbirlari yetarli darajada samara bermayotganini ko‘rsatmoqda.
Source: www.aljazeera.com