Hormuz bo'g'izida tijorat kema qatnovlariga qilingan hujumlar ekipajlar hayotini xavf ostiga qo'yib, energetika mahsulotlarini tashish xarajatlarini oshirib yubordi. Mintaqadagi davom etayotgan mojaro sharoitida yuk tashish kompaniyalari xavfli yo'nalishdan foydalanish yoki yuklarni kechiktirib qo'shimcha xarajatlarga duch kelish o'rtasida og'ir tanlov qilishga majbur bo'lmoqda. Ushbu tanglikning qancha davom etishi Eron hukumatining harbiy imkoniyatlari hamda AQSh rejimining qirg'oq bo'ylab xavfsizlikni ta'minlashga qodirligiga bog'liqligi aytilmoqda.
Asosiy faktlar: Buyuk Britaniya dengiz savdosi operatsiyalari markazining (UKMTO) hisobotiga ko'ra, oktyabr oxiri va noyabr boshida Hormuz bo'g'izidan 325 ta kema o'tgan bo'lib, bu avvalgi haftaga nisbatan 17 foizga ko'pdir. Biroq ko'rsatkichlar urushgacha bo'lgan darajadan 65 foizga pastligicha qolmoqda, o'rtacha yuk tashish tariflari esa barqaror yuqori narxlarda saqlanib qolmoqda.
Frantsiyada istiqomat qiluvchi Eron masalalari bo'yicha mutaxassis Ali Muhammadiyning fikricha, Eron geografik jihatdan va mavjud harbiy jihozlari yordamida kemalarga hujumlarni davom ettirishga qodir. Biroq, uning ta'kidlashicha, Eron hukumati uchun asosiy cheklovchi omil harbiy emas, balki iqtisodiy xususiyatga ega. Mojaroning cho'zilishi mamlakat iqtisodiyotiga jiddiy zarar yetkazmoqda va Tehron siyosiy xarajatlar sababli bo'g'izni butunlay yopishga jur'at eta olmaydi. Eron ushbu tahdidlar orqali muzokaralarda o'z mavqeini oshirishga intilmoqda.
Energetika va makroiqtisodiyot bo'yicha ekspert Dalga Xatinog'lining so'zlariga ko'ra, neft eksporti muqobil yo'nalishlar hisobiga urushgacha bo'lgan darajaga yaqinlashgan bo'lsa-da, neft mahsulotlari va suyultirilgan gaz (LNG) yetkazib berishda jiddiy uzilishlar saqlanib qolmoqda. Xususan, neft mahsulotlari eksporti ikki baravarga qisqargan, Qatardan yetkazib berilayotgan LNG esa hanuzgacha talab darajasidan pastligicha qolmoqda.
Neft eksporti qisman tiklanganiga qaramamay, sug'urta va transport xarajatlari misli ko'rilmagan darajada o'sgan. Neft eksport qiluvchi mamlakatlar tashkiloti (OPEC) ma'lumotlariga tayanib, Yaqin Sharqdan Sharqiy Osiyoga yirik neft tankerini jo'natish narxi yil boshidagi har bir barrel uchun 3,18 dollardan oktyabr oxiriga kelib 37,13 dollargacha, ya'ni deyarli 12 baravarga oshgani ta'kidlanmoqda.
Source: www.dw.com