DOHA — AQSh Britaniya va Fors ko‘rfazi mintaqasida o‘nlab yillar davomida ushlab turgan harbiy bazalaridan samolyot va texnikasini olib chiqishni boshladi. Bunga Eron bilan bo‘lgan urush AQShning ana shu obyektlari endi kuchli va takroriy zarbalarga ochiq ekanini ko‘rsatgani sabab bo‘ldi. Joriy yilning oktabrida Glostershirdagi RAF Fairford bazasidan AQShning barcha 12 dona B-1 Lancer bombardimonchi samolyoti olib chiqildi — bu Britaniya xavfsizlik kuchlari bazaga hujum uyushtirishga uringanlikda gumonlanib bir necha kishini qo‘lga olganidan bir necha kun o‘tib yuz berdi. London rejimi ayblovni Eronga qo‘ygan bo‘lsa, Tehron buni rad etadi.
Asosiy faktlar: RAF Fairford bazasidan 12 dona B-1 bombardimonchisi, RAF Mildenhall bazasidan esa yana o‘nlab samolyot olib chiqildi; Fors ko‘rfazidagi AQSh aktivlari Eron zarbalaridan so‘ng Iordaniyaga ko‘chirildi. Pentagon nazorat organi hisobotiga ko‘ra, urushning dastlabki to‘rt oyida Eron hujumlari sakkiz davlatdagi AQSh obyektlarida yuzlab bino va inshootni shikastlagan yoki vayron qilgan. Tahlilchilar AQSh kuchlarini qabul qilish ittifoqchilarga himoyadan ko‘ra ko‘proq xavf olib kelishi mumkinligini ta’kidlamoqda.
Bu holat yangilik emas. 1999 yil mart oyida ertalabki paytda Fairford bazasidan B-52 bombardimonchi samolyoti havoga ko‘tarilib, janubi-sharqqa yo‘l oldi; undan so‘ng ikki daqiqalik interval bilan yana yettita samolyot uchdi — bu Yugoslaviyaga qarshi NATO bombardimon kampaniyasining boshlanishi edi. Baza 1991 yildagi Fors ko‘rfazi urushi, 2003 yildagi Iroq urushi va 2026 yil 28 fevralda boshlangan AQSh va Isroil rejimlarining Eronga qarshi urushi dastlabki bosqichida ham xuddi shunday rol o‘ynagan. Ana o‘sha davrlarda bazalar Vashingtonning uzoq masofaga kuch loyihalash qobiliyatining asosiy tayanchi hisoblanardi.
Ma’lumotlarga ko‘ra, oktabrdagi chiqarish Fairfordda bombardimonchilarning xavfsizligi ta’minlanmayotgani, Eronning zarba berish imkoniyatlari kengaygani bilan bog‘liq. Joriy oyning boshida RAF Mildenhall bazasidan ham o‘nlab samolyot olib chiqildi, iyul oyida esa Fors ko‘rfazida zarbaga uchragan AQSh aktivlari Iordaniyaga ko‘chirilgani, ularni Isroil hududiga joylashtirish taklifi ham ko‘rib chiqilayotgani xabar qilindi.
“AQSh xavfsizlik soyaboni ikki tomoni o‘tkir qilichga aylanmoqda, — dedi Al Jazeeraga Lankaster universitetining xalqaro siyosat professori Saymon Mebon. — AQSh bazalarining xavfsizligi shubha ostiga tushganda, Vashington ularning strategik foydasini qayta hisoblaydi. Bu Yevropa va ko‘rfaz davlatlariga ham bazalar haqida jiddiy o‘ylash uchun asos beradi, chunki ular nishonga aylanmoqda”.
AQSh rejimi prokuraturasi AQSh va Yevropada, jumladan Fairford bazasida 20 ga yaqin hujum uyushtirish rejasida ishtirok etganlikda ayblanayotgan, Eron tomonidan qo‘llab-quvvatlangan uch kishiga nisbatan ayblov e’lon qildi. O‘z navbatida Tehron Qatarga, BAAdga, Saudiya Arabistoniga, Bahrayn, Quvayt, Ummon, Iordaniya va Iroqqa zarba berishni aynan AQSh bazalari mavjudligi bilan asosladi. Sentabr oyida e’lon qilingan Pentagon nazorat organi hisobotiga ko‘ra, urushning dastlabki to‘rt oyida bu hujumlar AQSh obyektlaridagi yuzlab bino va inshootni shikastlagan yoki vayron qilgan; yo‘qotishlar qatorida kamida besh dona KC-135 yonilg‘i quyish samolyoti ham qayd etilgan.
Hozircha London rejimi va ko‘rfazdagi mezbon davlatlar bazalar bo‘yicha kelishuvlarni qayta ko‘rib chiqmoqda, AQSh rejimi esa kuchlarini qayerda joylashtirishni baholamoqda. Tahlilchilar yaqin oylarda yangi chiqarishlar, obyektlar xavfsizligini kuchaytirish choralari va xarajatlarni bo‘lish bo‘yicha murakkab muzokaralar bo‘lishini kutmoqda.
Source: www.aljazeera.com