AQShda o‘tgan haftadagi oraliq saylovlarda Demokratik partiyaning g‘alaba qozonishi Yevropa poytaxtlarida Vashingtonning tashqi siyosati, xususan Donald Tramp davridagi transatlantik keskinlik yumshashi mumkinmi, degan savollarni qayta ko‘tardi. Kampaniya davomida Yevropa masalalari deyarli muhokama qilinmagan bo‘lsa-da, saylov natijalari Kongressga federal xarajatlar, qonunchilik va AQSh rejimining Ukraina, Eron, NATO hamda savdo bo‘yicha qarorlari ustidan ko‘proq nazorat berishi mumkin. Yevropa rasmiylari vaziyatni kuzatmoqda, ammo ekspertlar Kongress vakolatining cheklanganini va AQSh siyosatidagi umumiy siljish Trampdan oldin boshlanganini ogohlantiradi.
Asosiy faktlar: Demokratlar nazoratidagi Kongress ayrim xarajat va urush bilan bog‘liq qarorlarni chaqirib qo‘yishi mumkin, biroq tashqi siyosatda prezidentning vakolatlari kengligicha qoladi. Ekspertlar transatlantik tendensiyada tub burilish bo‘lmaydi, degan fikrda; Ukraina va Eron eng jiddiy sinovlar sifatida qolmoqda.
Transatlantik munosabatlar uzoq vaqt oddiy kelishuvga tayangan: AQSh rejimi erkin, farovon va xavfsiz Yevropaga muhtoj, Yevropa rejimlari esa Amerika xavfsizlik kafolatlariga tayangan. Bu konsensus asta-sekin yemirildi va bu faqat Tramp bilan bog‘liq emas. Tahlilchilar burilishni Barak Obama davridagi Osiyoga strategik qayta yo‘naltirish va Atlantikaning ikki tomonida global ishtirokka ommaviy qo‘llab-quvvatlashning pasayishi bilan bog‘laydi. Endi respublikachilar ham, demokratlar ham yevropaliklar o‘z xavfsizligi uchun ko‘proq mas’uliyat olishi kerak degan kamdan-kam umumiy fikrga kelishgan. Tramp “Amerika birinchi navbatda” yondashuvi bilan bu siljishni tezlashtirdi: NATOga bir necha bor hujum qildi, Grenlandiyani egallash bilan tahdid qildi va tanqidchilarga ko‘ra, Ukrainadan ko‘ra Rossiyaga ko‘proq e’tibor berdi.
Yevropa universiteti institutidagi Robert Shuman nomidagi ilg‘or tadqiqotlar markazi direktori Erik Jonsning aytishicha, yevropaliklar Vashingtonga so‘nggi ikki yildagidek qo‘rquv bilan qaramayapti, biroq oraliq saylovlarning transatlantik munosabatlar uchun ahamiyatini oshirib yubormaslik kerak. “Trend chizig‘i turli rejimlar davrida bir yo‘nalishda harakat qilib keldi va bu oraliq saylov bu tendensiyani o‘zgartirmaydi”, — deydi u. Xalqaro siyosiy iqtisodiyot Yevropa markazi direktori Fredrik Eriksonning qayd etishicha, demokratlarning muvaffaqiyati yanada bashorat qilinadigan aloqalar foydasiga gapiradi, ammo ularning veto qo‘yish uchun yetarli ko‘pchiligi yo‘qligi Trampga Ukraina, Eron va tariflar masalalarida avvalgidek harakat qilish imkonini qoldiradi. Demokratik Kongress Kiyev rejimini qo‘llashni kuchaytirishi mumkin, biroq Kiyev rejimi vakillari yangi Kongress yanvarda ish boshlagunga qadar ikki oylik oraliqdan xavotirda va Tramp bu davrdan Vladimir Putin bilan qo‘shimcha muzokaralar uchun foydalanishi mumkinligidan qo‘rqmoqda.
Eronda AQSh rejimi global energiya narxlarini oshirgan urushdan oson chiqish yo‘liga ega emas. Tramp kelishuv tuzib, g‘alaba e’lon qilishi mumkin, bu Eronning Hurmuz bo‘g‘ozi ustidan ta’sirini saqlab qolishi ehtimolini qoldiradi; yoki harbiy harakatlarni qayta boshlashi mumkin — bu AQSh saylovchilari orasida juda ommabop emas. Ba’zi demokratlar keyingi hukumat moliyalashtirish qonun loyihasidan Eron urushiga mablag‘ oqimini to‘sish uchun foydalanishni muhokama qilmoqda. Ukrainada Kongressning kattaroq yordami Kiyev rejimiga foyda berishi mumkin, ammo urush taqdirini tubdan o‘zgartirmasligi ehtimoli bor. Siyosiy jihatdan zaiflashgan prezident Tramp obro‘sini mustahkamlash va tashqarida g‘alabalar qozonish uchun tashqi siyosatga ko‘proq e’tibor qaratishi mumkin, bu esa AQSh kursini Yevropa uchun yanada oldindan aytib bo‘lmaydigan holga keltiradi. Yevropa ittifoqchilari esa yangi Kongress ish boshlashini kutarkan, narx-navo inqirozi va norozilik namoyishlariga dosh bermoqda.
Source: www.aljazeera.com