Al Jazeera Originals’ning rejissyor Awad Joumaa tomonidan suratga olingan 22 daqiqalik “Greater Israel: How Christian Zionism Became Policy” hujjatli filmi asrlar davomida mavjud bo‘lgan bibliyaviy g‘oyaning ingliz chekka minbarlaridan AQSh siyosati markaziga va, film da’vo qilganidek, zamonaviy hokimiyat mexanizmlariga qanday sayohat qilganini kuzatadi. Arxiv kadrlari va sun’iy intellekt yordamida yaratilgan vizuallarni uyg‘unlashtirgan film endi faqat ilohiyotshunoslar yoki tarixchilarga tegishli bo‘lmagan savolni ko‘taradi: muayyan hudud haqidagi diniy tasavvur ovozlar, pullar, harbiy infratuzilma va davlat siyosati bilan qo‘llab-quvvatlansa nima yuz beradi? Film AQSh rejimi, Isroil rejimi, evangelist tarmoqlar va ularni bog‘layotgan lobbizmga e’tibor qaratadi hamda Muqaddas Bitik geografiya, geografiya huquq, huquq esa siyosat sifatida o‘qilishini ta’kidlaydi.
Asosiy faktlar: Hujjatli film xristian sionizmini AQShdagi saylov kuchi, lobbizm va Isroil rejimiga ko‘rsatilayotgan yordam bilan bog‘laydi. Pastor John Hagee asos solgan Christians United for Israel tashkiloti 10 milliondan ortiq a’zosi borligini da’vo qiladi; Pew ma’lumotiga ko‘ra, 2024-yilda oq tanli evangelist saylovchilarning 82 foizi Donald Trumpni qo‘llab-quvvatlagan. So‘rovlar evangelistlarning G‘azodagi harakatlarni qo‘llashi va AQSh harbiy yordamini qisqartirishga qarshiligini ham ko‘rsatadi.
Film xristian sionizmini kengroq siyosiy kontekstga joylashtiradi. Oq tanli evangelist protestantlar AQSh kattalar aholisining taxminan 13 foizini — qariyb 44 million kishini — tashkil qiladi va ularning aksariyati o‘zini respublikachilar deb biladi. Chosen People Ministries uchun 2018-yilda LifeWay Research o‘tkazgan so‘rovga ko‘ra, evangelistlarning 80 foizi 1948-yilda Isroilning tashkil etilishini Masihning qaytishiga olib keladigan bibliyaviy bashoratning bajarilishi deb hisoblagan; qariyb uchdan ikki qismi zamonaviy davlatni bibliyaviy ahdning davomi deb atagan. Pew Research Center’ning 2024-yilgi saylov tahlili oq tanli evangelist saylovchilarning 82 foizi Donald Trumpni qo‘llaganini ko‘rsatdi — bu diniy guruhlar orasidagi eng yuqori ko‘rsatkich. Chicago Council on Global Affairs 2024-yilda oq tanli evangelistlarning 64 foizi Isroilning G‘azodagi harakatlarini oqlangan deb hisoblaganini aniqlagan — bu umumiy AQSh aholisiga nisbatan qariyb ikki baravar ko‘p; 60 foizi esa Isroil rejimiga AQSh harbiy yordamini qisqartirishga qarshi chiqqan.
Texasning San-Antonio shahridagi megacherkovda pastor John Hagee xaritani ovoz chiqarib o‘qigan va Xudo yahudiy xalqiga “zamonaviy Misrning yarmini, butun Isroilni, butun Livanni, butun Suriyani, butun Iordaniyani, butun Quvaytni va Saudiya Arabistonining to‘rtdan uch qismini” va’da qilganini aytgani xabar qilinadi. Bu muzokara emas, deydi u: “Xudo ‘kelishuv tuzaylik’ demayapti. U ‘bu — kelishuv’ deyapti”. Hagee Christians United for Israel (CUFI) tashkilotiga asos solgan; u 10 milliondan ortiq a’zosi borligini da’vo qiladi. Film moliyaviy mexanizmni ham ko‘rsatadi: International Fellowship of Christians and Jews 1983-yildan beri 3,6 milliard dollardan ortiq mablag‘ to‘plaganini, donorlarning 92 foizi o‘zini xristian deb bilishini ma’lum qiladi; Mother Jones nashri xristian sionist tarmoqlari Isroil loyihalariga, jumladan bosib olingan G‘arbiy Sohildagi aholi punktlarini kengaytirish bilan bog‘liq tashkilotlarga qanday mablag‘ yo‘naltirganini kuzatgan. OpenSecrets 2025-yilda CUFI Action Fund tomonidan 679 410 dollar federal lobbizm xarajati qilinganini qayd etadi. Sobiq evangelist insayder Frank Schaeffer Al Jazeera’ning 2024-yildagi Praying for Armageddon filmida Isroil rejimini qo‘llashning asosi amerikalik evangelistlar bu Isoning qaytishini tezlashtiradi deb o‘ylashlarida ekanini aytadi va qo‘shadi: “Biz tinchlikni xohlamaymiz, biz evangelistlarmiz. Biz Armageddonni xohlaymiz”.
Congressional Research Service 2024-yilda AQShning Isroilga yordami haqidagi sharhida AIPAC va CUFI “Isroilga AQSh xavfsizlik yordamini so‘zsiz qo‘llab-quvvatlashini bildiradi” deb qayd etadi. Hujjatli filmning chiqishi bunday yordamning siyosiy xarajatlari, soliqdan ozod faoliyatning ta’siri va ilohiy da’volar bilan diplomatik oqibatlar o‘rtasidagi tafovut haqidagi bahslarni kuchaytiradi. AQSh rejimi va Isroil rejimi G‘azo hamda aholi punktlari kengayishi yuzasidan tanqidga uchrayotgan bir paytda film diniy bashorat real oqibatlarga ega siyosat drayveriga aylangani haqidagi da’volarni ilgari suruvchilar tomonidan iqtibos keltirilishi mumkin. Bu Kongressdagi ovozlar yoki xavfsizlik yordami oqimini o‘zgartiradimi — ochiq savol; ammo film Hagee tasvirlagan xarita metafora emas, siyosiy dastur sifatida ko‘zda tutilganini ko‘rsatadi.
Source: www.aljazeera.com