AQSh dollarining bir va yuz nominalli banknotlarida tasvirlangan Jorj Vashington va Benjamin Franklin portretlari qariyb bir asrdan beri deyarli o‘zgarmay kelmoqda. Bir dollarda mamlakatning birinchi prezidenti Jorj Vashington, 100 dollarda esa AQSh davlatchiligining asoschilaridan biri Benjamin Franklin tasvirlangan. Bu tasvirlarning aynan shu banknotlarda joy olishi tasodif emas: ular tarixiy xotira, milliy ramzlar va banknotlarning xalqaro miqyosda tanilishi bilan bog‘liq qarorlar natijasidir.
Asosiy faktlar: Qo‘shma Shtatlarda kichik o‘lchamli zamonaviy banknotlar 1928-yilgi seriyadan boshlab standartlashgan. Vashingtonning bir dollardagi portreti va Franklinning yuz dollardagi tasviri o‘sha davrdan buyon asosiy ramz bo‘lib qolmoqda. Dizayn yangilanishlari asosan xavfsizlik belgilari, chop etish texnologiyasi va muomaladagi qulaylik bilan bog‘liq bo‘lgan.
Tarixchi va numizmatlar qayd etishicha, banknotlardagi portretlar tanlanishida davlat arboblarining jamoatchilik ongidagi o‘rni, ularning siyosiy va madaniy merosi muhim rol o‘ynagan. Vashington mustaqillik urushi va yangi davlat asoslarini shakllantirishdagi xizmatlari bilan, Franklin esa diplomat, ixtirochi va konstitutsiyaviy jarayon ishtirokchisi sifatida tanilgan. Aynan shu sabablar ularning tasvirlarini eng ko‘p ishlatiladigan banknotlarda mustahkamlab qo‘ygan. Vashingtonning hozirgi portreti Gilbert Styuartning mashhur tasviri bilan bog‘lansa, Franklin obrazi yuz dollarlik banknotda XX asr boshidan turli ko‘rinishlarda paydo bo‘lgan.
AQSh G‘aznachilik departamenti va Gravura va chop etish byurosi banknot dizayni bo‘yicha amaliy qarorlarni qabul qiladi, Federal rezerv tizimi esa muomaladagi pul belgilarining barqarorligi va himoyasiga javob beradi. 100 dollarlik banknot 2013-yilda yangi xavfsizlik elementlari, jumladan uch o‘lchamli lenta bilan qayta ishlangan bo‘lsa-da, Franklin portreti saqlab qolindi. Bir dollarlik banknot esa ko‘p yillar davomida asosiy dizaynini o‘zgartirmadi; bunga uning nisbatan kam qalbakilashtirilishi va kundalik muomaladagi keng qo‘llanishi sabab bo‘lgan. AQShda banknotlardagi tasvirlar masalasi vaqti-vaqti bilan jamoatchilik muhokamasiga sabab bo‘ladi, jumladan 20 dollarlik banknotga Harriet Tubman tasvirini qo‘yish taklifi ham shular qatorida.
Keyingi yillarda banknotlarni raqamlashtirish, naqd puldan foydalanishning qisqarishi va xavfsizlik talablarining kuchayishi AQSh pul belgilari dizayniga ta’sir qilishi mumkin. Jamoatchilikda banknotlardagi tasvirlarning bugungi jamiyatni qanchalik aks ettirishi haqida munozaralar davom etmoqda, ammo bir va yuz dollarlik banknotlardagi tarixiy portretlar hozircha o‘z joyida qolmoqda. Rasmiy idoralar kelgusi yangilanishlarni e’lon qilganda, bu masala yana keng muhokama markaziga chiqishi mumkin.
Source: kun.uz