Payshanba kuni San-Fransisko sudiga sun’iy intellekt xavfsizligi va iste’molchilar huquqlarini himoya qiluvchi koalitsiya — Irreplaceable Education Fund, Public Citizen, Heat Initiative va Alliance for Secure AI — tomonidan da’vo kiritildi. Da’voda Anthropic, Google, Meta, OpenAI va SpaceX kompaniyalarining AI modellarini o‘qitish va joylashtirishni sud qarori bilan muzlatish talab qilinmoqda. Da’vogarlarning ta’kidlashicha, yirik texnologiya kompaniyalari o‘z AI mahsulotlarining “halokatli zarar” yetkazishini oldini ola olmaydi; ular texnologiya xavfsizlik kafolatlarigacha to‘xtatilishini so‘ramoqda. Jarayon AQShdagi siyosiy vaziyat fonida boshlanmoqda: ba’zi tahlilchilar Demokratik partiyaning oraliq saylovlardagi g‘alabasini Silikon vodiysi uchun tartibga solish muhitini o‘zgartirishi mumkinligini taxmin qilmoqda.
Asosiy faktlar: Payshanba kuni San-Fransisko sudiga beshta yirik texnologiya kompaniyasiga qarshi da’vo kiritildi; da’vogarlar Anthropic, Google, Meta, OpenAI va SpaceX AI modellarini xavfsizlik kafolatlarigacha muzlatishni talab qilmoqda. Da’vo Kaliforniyaning adolatsiz raqobat to‘g‘risidagi qonuni buzilgani, AI yordamida kiberhujumlar va boshqa zararli holatlar qayd etilgani, kompaniyalar esa xavfni tan olgani bilan asoslanadi. Tashabbuskorlar federal darajada mustaqil baholovchilar, qat’iy javobgarlik va AIni tartibga soluvchi alohida idora tashkil etishni taklif qilmoqda.
Da’vo matnida kompaniyalar Kaliforniyaning adolatsiz raqobat qonunchiligini buzgani, xususan, jamoat salomatligiga xavf tug‘dirgani va kompyuter tizimlari kabi mulkdan foydalanishga aralashgani aytiladi. Qonun aldovchi reklama, raqobatga qarshi bozor xatti-harakatlari va “bait-and-switch” usullarini taqiqlaydi. Nodavlat tashkilotlar AI modellarining tez rivojlanishi keltirib chiqarayotgan “deyarli har kungi inqirozlar”ga qarshi kurashish uchun resurslarini boshqa yo‘nalishlardan burishga majbur bo‘lganini ma’lum qilgan. Hujjatda AI yordamida kiberhujumlar va boshqa zararli xatti-harakatlar qayd etilgani, kompaniyalarning o‘zlari ham tartibga solinmagan texnologiyalar “boshqaruvdan chiqib”, insoniyat uchun ekzistensial xavf tug‘dirishi mumkinligini tan olgani qayd etiladi.
Da’vo matnida shunday deyilgan: “Hech bir boshqa soha o‘zining xavfli mahsulotlarini — bundan ham yomoni, barchamizni o‘ldirishi mumkin bo‘lgan mahsulotlarni — ishlab chiqishni muqarrar deb hisoblashga haqli emas. Da’vogarlar ayblanuvchilarning falokatga olib boruvchi noqonuniy yo‘lini davom ettirishini to‘xtatish uchun ushbu da’voni qo‘zg‘atmoqda.” Irreplaceable Education Fund asoschisi va ijrochi direktori Fil Aronyanu Al Jazeera’ga bergan intervyusida haqiqiy muzlatish qaysi ishlar to‘xtatilishini, bajarilish qanday tekshirilishini va qoidalar buzilishining oqibatlarini aniq belgilashi kerakligini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, bu hukumat tekshiruvlari hamda taqiqlangan ishlarni to‘xtatish vakolatini talab qiladi, shunchaki modellarni ommaga chiqarishni taqiqlashni emas; yirik hisoblash inshootlari monitoring qilinishi mumkin.
Tashkilotlar taklif qilayotgan nazorat tizimi ko‘p bosqichli: AI rivoji jamoatchilik ishtirokidagi “puxta o‘ylangan qaror” asosida shartlanishi, federal mustaqil baholovchilar va tartibga soluvchilar joriy etilishi, texnologiya kompaniyalari va mahsulotlari uchun qat’iy javobgarlik belgilanishi, shuningdek, alohida mustaqil idora tuzilishi mumkin. Ularning fikricha, federal qonun minimal himoya darajasini belgilashi, ayni paytda shtatlarga kuchliroq choralar qabul qilish vakolatini saqlab qolishi kerak. Da’vogarlar AQShda ishlab chiqishni to‘xtatish Xitoy kabi raqobatchilarga g‘alaba keltirmasligini ta’kidlaydi — agar AQSh rejimi global qoidalarni o‘rnatib, Pekin bilan muzokaralarni boshlasa. AQSh rejimi va AI kompaniyalari mamlakat Xitoydan AI rivojida oldinda bo‘lish uchun to‘liq sur’atda harakat qilayotganini bir necha bor da’vo qilgan.
Keyingi qadam sudning favqulodda injunction so‘rovini ko‘rib chiqishi va muzlatishni doimiy taqiqqa aylantirish shartlarini aniqlash bo‘ladi. Amalda esa bajarilishni qanday tekshirish, kompaniyalar qoidalarga rioya qilayotganini qanday tasdiqlash va qanday huquqiy mezondan keyin cheklovni bekor qilish mumkinligi ochiq savol bo‘lib qolmoqda. Bu masalalar AI bozoridagi raqobat, milliy xavfsizlik va jamoatchilik himoyasi o‘rtasidagi muvozanatni belgilaydi.
Source: www.aljazeera.com