Yevropa rejimining ijro organi — Yevropa Komissiyasi — chorshanba kuni Digital Fairness Act (DFA) nomli qonun loyihasini taqdim etdi. Loyiha, da’vo qilinishicha, iste’molchilarga internetda vaqt va pul sarfini nazorat qilishda ko‘proq imkoniyat beradi. U bepul sinov muddatidan keyin boshlanadigan obuna tuzoqlari, chalg‘ituvchi savdo usullari, 'qorong‘u naqshlar', onlayn navbatdagi narx o‘zgarishlari, bolalarning o‘yin ichidagi to‘lovlari va videolarning avtomatik davom etishi kabi qaram qiluvchi funksiyalarni nishonga oladi. Komissiya buni so‘nggi 20 yildagi iste’molchilar huquqlarini himoya qilishdagi eng katta islohot deb atamoqda, biroq loyiha ko‘lami, ijrosi va biznes uchun xarajatlari bo‘yicha savollar allaqachon paydo bo‘ldi.
Asosiy faktlar: loyiha bepul sinov tugashidan oldin eslatma yuborish va pullik obuna boshlanishidan avval aniq rozilik olishni talab qiladi; onlayn obunani bekor qilishni osonlashtiradi va avtomatik yangilanish oldidan eslatmalar kiritadi. Shuningdek, manipulyativ 'qorong‘u naqshlar'ni taqiqlash, bolalar uchun shaxsiylashtirilgan reklamani cheklash, avtomatik ijro va 'doomscrolling' funksiyalarini o‘chirish imkoniyatini berish taklif qilinmoqda. Soha guruhlari ayrim normalar, ayniqsa videoo‘yinlar bo‘yicha, ishlamaydi va nomutanosib deb ogohlantirmoqda.
Loyihaning zamirida iste’molchilar tashkilotlarining uzoq yillik shikoyati yotadi: raqamli xizmatlar e’tiborsizlik va sun’iy to‘siqlardan foyda ko‘rmoqda, degan fikr bor. Obunalar o‘z-o‘zidan yangilanadi, bepul sinovlar pullik rejaga aylanadi, saytlar shoshilinchlik haqidagi da’volarni ishlatadi, onlayn navbat chiptaning yakuniy narxini yashirishi mumkin, o‘yinlar esa takroriy xaridlarga undovchi mukofot sikllaridan foydalanadi. Yevropa rejimi DFA bu muammolarni bartaraf etishini da’vo qilmoqda, ammo tanqidchilar loyiha qaram qiluvchi funksiyalarga faol rozilik olishni emas, balki asosan ulardan voz kechishni taklif qilishini qayd etadi. Endi hujjat Yevropa Parlamenti va a’zo davlatlar bilan muzokaralarga kirishadi; biznes lobbilari ta’riflarni toraytirish va o‘tish muddatlarini uzaytirishga harakat qilishi mumkin.
Yevropa iste’molchilar tashkiloti (BEUC) bosh direktori Agustin Reyna loyihani yaxshi boshlanish nuqtasi deb atadi: 'Biz so‘nggi 20 yilda iste’molchilar huquqlarini himoya qilishda bunday islohotni ko‘rmaganmiz'. Loyiha bo‘yicha sotuvchilar xaridor onlayn navbatda kutayotganda joriy narxni ko‘rsatishi va talab qilinishi mumkin bo‘lgan maksimal narxni ma’lum qilishi kerak bo‘ladi. Bolalarga onlayn o‘yinlarda g‘alaba qozonish yoki keyingi bosqichga o‘tish uchun to‘lov qilish taqiqlanadi; marketing va shaxsiylashtirilgan reklamalar aniq belgilanishi talab etiladi. Osnabryuk universitetidan Kristof Bushning fikricha, faqat voz kechish imkoniyati yetarli emas, faol rozilik modeli samaraliroq bo‘lardi, biroq u nomutanosiblik masalasini ham tan oladi.
Soha vakillari keskin javob berdi. Video Games Europe va European Games Developer Federation loyihani 'ishlamaydi, asossiz va nomutanosib' deb atab, bolalarga o‘yinda g‘alaba qozonish yoki ilgarilashga yordam beruvchi funksiyalarni sotishni taqiqlash juda keng ifodalangani sababli 'o‘yindagi deyarli har qanday xaridni qamrab olishi mumkin' deb ta’kidladi. Bush bu e’tirozga qarshi chiqdi: 'Agar biznes modelingiz qaram qiluvchi dizayn funksiyalariga asoslangan bo‘lsa, ehtimol biznes modelingizni qayta ko‘rib chiqish kerak'. Utrext universitetidan Katalina Goanta esa 'tartibga solish juda oson haddan tashqari tartibga solishga aylanishi mumkin' deb ogohlantirdi; uning fikricha, DFA oqilona murosa, ammo 'qorong‘u naqshlar' va 'doomscrolling'ni butunlay taqiqlash juda cheklovchi bo‘lardi.
Keyingi bosqich — siyosiy muzokaralar. Yevropa Komissiyasi taklifi hali qonun emas; Yevropa Parlamenti va a’zo davlatlar matnni ko‘rib chiqadi, asosiy bahslar 'qorong‘u naqshlar' ta’rifi, bolalarning o‘yin ichidagi xaridlari cheklovi va qaram dizaynga qarshi voz kechish imkoniyati yetarlimi degan masalalarda bo‘ladi. Iste’molchilar uchun va’da qilingan foyda ijroga bog‘liq; kompaniyalar uchun muvofiqlik xarajati va haddan tashqari tartibga solish xavfi asosiy masala bo‘lib qolmoqda.
Source: www.dw.com