AQSh rejimi rahbari Donald Tramp Eron bilan muzokaralar bo‘yicha asosiy mas’ul sifatida vitse-prezident JD Vensni ko‘rsatgani, ammo juma kuni erta tongda Tehron Bahrayndagi AQSh harbiy kuchlarining erta ogohlantirish radariga hujum uyushtirganini ma’lum qilgani fonida Vashingtonning Eron urushi atrofidagi pozitsiyasi yana bo‘linib ko‘rindi. Trampning aytishicha, u Vensga ‘Eron bilan kelishuv kerak emas’ degan va uning e’tiborini Demokratlar nazoratiga o‘tgan shahar va shtatlardagi korrupsiya va jinoyatchilikni tekshirishga qaratishni buyurgan. Bu bayonot Hormuz bo‘g‘ozi orqali o‘tishga urinayotgan savdo kemalari minalarga urilgani yoki Eron harbiylari zarbasiga uchragani haqidagi xabarlar bilan bir vaqtga to‘g‘ri keldi va urushning keyingi yo‘nalishi haqida savollar tug‘dirdi.
Asosiy faktlar: Tramp Eron bilan kelishuvga ehtiyoj yo‘qligini va Vensni AQSh ichidagi korrupsiya masalalariga jalb qilishini bildirdi; Tehron Bahrayndagi AQSh radariga javob zarbasi berganini ma’lum qildi. Hormuz bo‘g‘ozida bir hafta ichida bir necha savdo kema minalar yoki Eron harbiylari tomonidan zararlangani xabar qilindi, Vashington esa bo‘g‘oz nazorati o‘zida ekanini da’vo qilmoqda.
Urush va Vensning roli atrofidagi ziddiyat AQShda o‘tgan oraliq saylovlardan keyin yaqqol ko‘rindi: Demokratlar Kongressni kutilmaganda qo‘lga kiritgani, Tramp esa mag‘lubiyat sabablarini urush va iqtisodiy inqiroz bilan bog‘lashayotgani aytilmoqda. Vens AQSh va Isroil rejimlarining Eronga qarshi urushini tanqid qilgan, energiya inqirozi va inflyatsiyani respublikachilarning saylovdagi yo‘qotishlariga sabab sifatida ko‘rsatgan. Shu bilan birga, Davlat kotibi Marko Rubio iqtisodiy bosim samarali ekanini va keng ko‘lamli harbiy amaliyotlarni qayta boshlash shart emasligini ta’kidlagan.
Tramp Truth Social’da Vensga ‘Demokratlar boshqarayotgan shahar va shtatlardagi keng ko‘lamli korrupsiya va jinoyatchilikka to‘liq e’tibor qaratishni’ so‘raganini yozgan. ‘Bizga Eron bilan kelishuv kerak emas. O‘sha kunlar ancha oldin o‘tgan. Biz ularning pulini, yuzlab milliard dollarlarini oldik va bo‘g‘ozni ham oldik!’ deya qo‘shgan u. Vens aprelda Islomobodda olib borilgan muzokaralarda qatnashib, iyun memorandumini tayyorlashga yordam bergan, biroq kelishuv Hormuz bo‘g‘ozi nazorati bo‘yicha tafovutlar sabab tezda buzilgan. U Shveytsariyada Eron bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri muzokaralar olib borgan, Qatar va Pokiston vositachilari orqali diplomatik aloqalarni davom ettirgan.
4-noyabrda respublikachilarning oraliq saylovlardagi mag‘lubiyatidan so‘ng Vens X’da urushning siyosiy va iqtisodiy xarajatlarini ochiq savol ostiga qo‘ygan: ‘Yutqazishimiz sababi — urush. Prezidentning o‘zi kecha shunday dedi’. U diplomatik yechimni ma’qullagan va urushni oqlashni istaganlarga ‘Senatni keyingi 6 yilga yo‘qotish arziydi, deb da’vo qilsangiz, ayting’ degan. Tahlilchilar bu bayonotni Trampning Eron urushidan masofa saqlash va past reytinglar sharoitida o‘z pozitsiyasini himoya qilishga urinish deb baholamoqda. 17-iyun kuni Fransiyaning Evian-le-Ben shahridagi G7 sammitida Tramp ‘Agar ish chiqsa, hurmat menga; chiqmasa, ayb JDga. Ehtiyot bo‘l, JD’ degani, Vens esa keyin buni hazil deb izohlagan.
Hozircha AQSh rejimi ichida Eron siyosati bo‘yicha yagona yo‘nalish yo‘q: Tramp bir hafta oldin Eronni ‘yo‘q qilish’ bilan tahdid qilgan bo‘lsa, bu hafta yangi zarbalar ‘unchalik ehtimoli yo‘q’ dedi. Tehron Bahrayndagi radar obyektiga hujumni Eron janubidagi Sirik portidagi telekommunikatsiya minorasiga qilingan havo hujumiga javob deb atadi. Savdo kemalari uchun Hormuz xavfi, Vensning diplomatik tashabbuslari va Trampning saylovoldi siyosiy hisob-kitoblari keyingi qadamlarga ta’sir qiladi; Vashingtonning Eron bilan muzokaralarni qayta boshlashi yoki harbiy bosimni kuchaytirishi hozircha noaniq.
Source: www.aljazeera.com