O‘zbekiston 2025-yilda sil kasalligidan o‘lim darajasini 2015-yilga nisbatan kamida 75 foizga kamaytirgani ma’lum bo‘ldi. Bu haqda 13-noyabr kuni e’lon qilingan Jahon sog‘liqni saqlash tashkilotining (JSST) 2026-yilgi Global hisobotida qayd etilgan. Hujjatda mamlakat hali ham dorilarga chidamli sil bo‘yicha yuqori yuklamali davlatlar ro‘yxatida qolayotgani ta’kidlanadi. Hisobot global sil epidemiologiyasi, davolash qamrovi va rifampitsinga chidamlilik bo‘yicha yangilangan ma’lumotlarni o‘z ichiga oladi.
Asosiy faktlar: O‘zbekistonda sil kasalligidan o‘lim 2015-yilga nisbatan kamida 75 foizga kamaygan. JSSTning 2026–2030-yillar uchun 30 ta yuqori yuklamali davlat ro‘yxatiga Markaziy Osiyo davlatlari, Ukraina va Rossiya kiritilgan; Turkmaniston ilk bor qayd etilgan, Belarus va Moldova esa ro‘yxatdan chiqarilgan. Dunyo bo‘yicha 2025-yilda 10,6 million kishi sil bilan kasallangan, 1,13 million kishi vafot etgan.
JSST hisoboti silga qarshi kurashda erishilgan umumiy yutuqlar va saqlanib qolayotgan xavflarni birga ko‘rsatadi. 2015-yildan buyon global o‘lim darajasi 35 foizga pasaygan bo‘lsa-da, sil bitta infeksion qo‘zg‘atuvchidan kelib chiqadigan o‘limlarning asosiy sababi bo‘lib qolmoqda. Markaziy Osiyo va Sharqiy Yevropada dorilarga, xususan rifampitsinga chidamli sil holatlari nisbati dunyoda eng yuqori darajada. Bu mintaqa uchun sog‘liqni saqlash tizimlarini mustahkamlash, erta tashxis va samarali davolashni kengaytirish muhimligini ko‘rsatadi.
Hisobotda ta’kidlanishicha, Markaziy Osiyo davlatlari, shuningdek Ukraina va Rossiya tasdiqlangan sil tashxisi qo‘yilgan bemorlarning kamida 80 foizini rifampitsinga chidamlilik bo‘yicha tekshiruvdan o‘tkazgan. Shu bilan birga, JSSTning Yevropa mintaqasida dorilarga chidamli sil bilan kasallangan bemorlarning 76 foizi tavsiya etilgan olti oylik sxemalar o‘rniga 18–20 oy davom etadigan uzoq davolash kursini olishda davom etmoqda. Bu davolash xarajatlarini oshiradi va bemorlarning rejimga rioya qilishini qiyinlashtiradi.
JSST ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yilda dunyo bo‘yicha 2,2 million sil holati tashxis qilinmagan yoki statistikaga kirmagan. Birinchi marta aniqlangan bemorlarning faqat 59 foizi tashkilot tavsiya etgan tezkor testdan o‘tgan. Rifampitsinga chidamli 370 ming kishidan atigi 42 foizi davolash qamroviga olingan. Bu raqamlar pandemiya va boshqa inqirozlar sharoitida sil xizmatlarining uzilishlari qanday oqibatlarga olib kelishini, shuningdek, diagnostika va davolashga teng bo‘lmagan kirishni aks ettiradi.
O‘zbekiston uchun keyingi vazifalar dorilarga chidamli sil bilan kurashni kuchaytirish, laboratoriya imkoniyatlarini kengaytirish va zamonaviy qisqa muddatli davolash sxemalarini joriy etishdan iborat. Alohida e’tibor erta aniqlashga qaratilmoqda: 2028-yildan mamlakatning barcha hududlarida oshqozon, yo‘g‘on ichak, prostata bezi va o‘pka saratonini erta aniqlash bo‘yicha skrining boshlanishi rejalashtirilgan. Bu dastur uchun yiliga 700 milliard so‘m ajratish ko‘zda tutilgan. JSSTning yangilangan ro‘yxati 2026–2030-yillarga mo‘ljallangan bo‘lib, mintaqaviy monitoring va xalqaro hamkorlikni davom ettirishni talab qiladi.
Source: podrobno.uz